Qol Ğali(1183-XIII yözneñ berençe yartısı)

«Qİssa-İ Yosıf»

Maqtav, şöker həm dan bulsın ber Allağa,

Mölke daim, üze məñge ul məvləğa, 

Mölkəteneñ eçendə yuq tiñdəş aña, – 

Anı baqıy həm böyek dip beldek imde.

Annan soñra – anıñ dustı Möxəmmədkə, 

İñ saylanğan pəyğəmbərgə – ul Əxmədkə, 

Xaqqa ike cəyə ara qalğan zatqa, – 

Añar bik küp alqış, maqtav bulsın imde.

Soñra – bergə məğərəgə kerüçegə, 

Mostafağa, iñ əvvəl yar buluçığa, 

Çın küñeldən dusqa tuğrı qaluçığa, 

Tuğrılığı hər kemnən də artıq imde.

Annan soñra – yənə Ğömər Xattab uğlı, 

Ğədellege ğələmara məşhür buldı, 

Yöz meñ irdən artıq ide yumartlığı, 

Dürt meñ dürt yöz məsced bina qılğan imde.

Annan soñ ber şəhit bulğan izge Ğosman, 

Qör'əndə Xaq anı maqtap telgə alğan, 

Zur tögəllek təñre aña bülək qılğan, – 

Ul xatasız böten Qör'ən tözgən imde.

Soñra – Ğali, qurqu belməs ğəskər başı, 

Yöz meñnərçə ğəskərlərgə idərəçe, 

«Qılıçınıñ-zölfeqərneñ yuq tiñdəşe, 

Ğalidən də batır yuq», – dip məşhür imde.

Anıñ küñel pərələre – ike yeget, 

Mörəvvətle, dinle ike izge yeget, 

Xəsən həm Xösəyen atlı ike şəhit, 

Yəşləy ikəv cənnət əhle bulğan imde.

Annan soñra – barça tuğrı xəliflərgə, 

Goləmalar, tabiğinnər, şəhitlərgə, 

Tuğrı dinle barlıq izge şəxeslərgə, – 

Barçasınnan təñre razıy bulsın imde.

Annan soñra – ul bəxetle irənnərgə – 

Xaq söygəne Mostafanı kürgənnərgə, 

Hiç kim tügel, utız öç meñ ul irlərgə, – 

Həmməsen də ürnək diyep belik imde.

Annan soñra çıktı berəv – ğilem kyane, 

Anıñ belən zinnətlənde islam dine, 

Açıq, tögəl beləsezme sez ul irne, – 

Anı Sabit uğlı Noğman dilər imde.

Annan soñra – din başında torğannarğa, 

İman nigze, islam nurı bulğannarğa, 

Xaqtan daim rəxmət telik bez alarğa, – 

Küp meñnərçə əfərinnər əytik imde.

Mərxəmətle təñremə niçek sıyınıym, 

Niçek anıñ yarlıqavın ömet itmim, 

Niçek annan bulışlıq həm yərdəm kötmim, – 

Teləklərne ütəv aña ciñel imde.

Min – ber zəğif, sıyınamın, məvləm, siña, 

Ömet itəm birerseñ dip uñış miña, 

Oluğ iyəm, bu küñlemne küm sin nurğa, – 

Qödrət belən zirək aqıl bir sin imde.

Ömet itəm yərdəm sinnən min zəğif qol, 

Teləgenə citə ədəm, kürsətsəñ yul, 

Əgər yərdəm birim disəñ, – qödrəteñ mul, 

Bu bəndəñə bul yul kürsətüçem imde.

Min zəğifne xikmət yulına yünəlder, 

Kiñəş-xikmətlər söylərgə ilhamlandır, 

Kükrəgemdə yərdəm itü şəmen yandır, – 

Küñelemne nurıñ belən yaqtırt imde.

Küñelemə, aqılıma sin yaqtı bir, 

Qödrət belən xikmət söyləv sələte bir, 

Min zəğifkə ilham, uñış qüəte bir, – 

Qödrəteñ zur: sin «Bul!» disəñ, bula imde.

Küñelemnən al eç poşu həm xatalarım, 

Kükrəgemə çəç sin xikmət orlıqların, 

Minem alda aç sin uñış qapqaların, – 

Ğaqılım saf, telem nəfis bulsın imde.

Qüət bir sin xikmət yulınnan barırğa, 

Ğaqıllı qollarnıñ küñlen bayıtırğa, 

Yosıf səvçe xəlen söyləp añlatırğa, – 

Ğilmem kamil, süzem matur bulsın imde.

Ul Yosıfqa nindi xəllər kilgənlegen, 

Qərdəşləre aña nilər qılğanlığın, 

Misırda ul oluğ patşa bulğanlığın, – 

Sez tıñlağız, köygə salıp əytim imde.

Bu cihanğa ber kön Yosıf nəbi kilde, 

Atası – Xaqnıñ söygəne İagkub ide, 

Babası – dinneñ tabibe İsxaq ide, – 

Ul xaq dustı İbrahimnıñ uğlı imde.

Monnan soñra xikmət taba küçəçəkmen, 

Göl həm rəyxən, ence-mərcən çəçəçəkmen, 

Yosıf nəbi əxüəlləren açaçaqmın, – 

Belegez, bu mö'minnərgə fayda imde.

Qıyssalardan, xikmətlərdən küreklese, 

Yalıqmıyça tıñlav öçen iñ tatlısı, 

Şiksez, anıñ Qör'əndə bar ber çaqlısı, – 

Oşbu qıyssa ikənlege açıq imde.

 

I fasıl. Yosıfnıñ töşe

Unber yəştə ide Yosıf ul çağında, 

Yoqlıy ide Yağqub nəbi itəgendə, 

Ğəcəp ber töş Yosıf kürde yoqlağanda, – 

Töş məğnəsen atasınnan sorıy imde.

«Tuvar qoyaş, tulğan ay həm unber yoldız 

Şul töşemdə səcdə qıldı miña töp-töz, 

Bu töşemne şulay kürdem, hiçber şiksez, –

Yə, ətkəyem, şul töşemne yura imde.

Bu töşemneñ məğnəsen bir miña açıp, 

Axırda ni bulaçağın söylə açıq, 

Kürkle yurav qılıp, miña bir añlatıp, –

Nindi izge eş kötkənen belder imde».

Yağqub şunda anıñ töşen yurap birde, 

Bu yuravı bik bəxetle yurav ide: 

«Ömet bardır, xaqtan yərdəm iñər, – dide, –

Siña xörmət həm böyeklek kürnə imde.

Ömet bar ki, təñre siña birer mölkət, 

Qödrət belən nasıyb itər bik küp niğmət, 

Barlıq qərdəşləreñ qılır siña xörmət, – 

Unbere də siña xezmət itər imde.

Sineñ ismeñ ğələmara məşhür bulır, 

Məşriq-Məğrib oluğları sine beler, 

Qıyəmətkə qədər ismeñ məñge qalır, – 

Xəlil-Zəbixneñ dəvləte kürnə imde.

Pəyğəmbərlek-nəbilek sin alaçaqsıñ, 

Həm məmləkət iyəse sin bulaçaqsıñ, 

Rəxətlər həm söyeneçlər tabaçaqsıñ, – 

Bu töşendə böyek bəxet kürnə imde.

Əyə uğlım, ışana kür təməm miña, 

Bu töşeñdə soltanatlıq kürnə siña, 

Bik küp şöker həm rəxmət əyt xodayıña, – 

Xoday siña küp igelek qılır imde.

Canım-uğlım, əmənət şul siña minnən: 

Bu töşeñne işetməsen hiçkem sinnən, 

Saqlana kür keşelərneñ kinəsennən, 

Keşelərgə şəytan doşman bulır imde.

Hiç kirəkmi: bu serləreñ məğlüm bulsa, 

Qərdəşləreñ bu töşeñne belep alsa, 

Könçelektən berər törle çara qılsa, 

Monıñ başı bezgə mixnət bulır imde».

Ul Yağqubnıñ bar ide ber ügi qızı, 

Ul işetkən bu ikəvdən mondıy süzne, 

(Ələkçedən saqlıy kürsen xoday bezne) 

Barıp, qərdəşlərenə ul əytkən imde.

«Qərdəşegez Yosıf, – digən, – ber töş kürgən, 

Kön, ay, unber yoldız aña səcdə qılğan, 

Atağız bu töştə küp igelek kürgən, 

Min işettem, yuravı bik izge imde».

Qərdəşləre, monı belgəç, xəylə qordı, 

Könləvləre, məkerləre östen buldı, 

Küñelenə həmməseneñ qayğı tuldı, – 

Bergə alar yaman çara ezli imde.

«Ul kürgən töş əgər çınğa aşa qalsa, 

Əgər Yosıf zur padişah bulıp alsa, 

Həmməbez də əgər aña xezmət qılsa, – 

Bulır bu eş bezgə qatı gar'lek imde.

Yosıfnı bez yanıbızğa çaqrıp alıyq, 

Ul nindi töş kürgənlegen sorap qarıyq, 

Moña layıq berər çara ezləp tabıyq, – 

Mondıy xəlneñ çın döresen belik imde!»

Anı şunduq çaqırıp ta kiterdelər, 

Ul karendəş yeglağanday itendelər, 

Tübənçelek belən annan ütendelər: 

«Töşeñ nindi, bezgə söylə!» – dilər imde.

Yosıf töşen qərdəşlərgə söyləp birmi, 

Ata süzen bozunı hiç məğqül kürmi. 

Həm şulay uq yalğan söylise də kilmi, 

Xəyrən bulıp, aptırap tik tora imde.

Qərdəşləre bar da əyəğürə tordı, 

İkəv-ikəv kilep, yənə sorav birde, 

Həmməse də yalvarıp bik nıq ütende, – 

Hərberse tübənçelek qıla imde.

«Kürgən töşeñ bezdən, Yosıf, sin yəşermə. 

Şiklənmə saqlanıp, xəyrən bulıp torma. 

Ya karendəş, bezne bolay doşman kürmə, – 

Ni yuradı ətkəy, şunı söylə imde».

Qərdəşləre xəteren ul qaldırmadı, 

Yəşrep seren, başqa süz də tabalmadı, 

Tuğrı ide, yalğan süz də əytalmədı, – 

Çarasızdan seren söyləp birde imde.

Monı belgəç, bayağıday bulmadılar, 

İnde aña hiç ışana almadılar: 

Anıñ töşen çın töş diyep belmədelər: 

«Xəqiqəttə süzeñ yalğan», – dilər imde.

«Köne-töne mal artınnan yöribez bez, 

Mixnət çigep, yelkı-sıyır, quy kötəbez, 

Rəxil uğlı ul Yosıfnı sez kürəmsez: 

Töşe belən üzen artıq söydrə imde».

«Əydə, barıp, atabızğa söyləp qarıyq, 

Yosıfnı bez atabızdan sorap alıyq, 

Alıp kitep, berər törle çara qılıyq, – 

Yə üterik, yə yıraqqa satiq imde.

Atabıznıñ yanında bez genə qalıyq, 

Hərvaqıtta anıñ söyeklese bulıyq, 

Atabıznı bik yaxşı tərbiyə qılıyq, – 

Şul rəveşçə qəder-xörmət yavlıyq imde.

Atabız Yosıfnı bezdən artıq söyə, 

Anıñ yözen kürergə gel küñel birə. 

Öleş birsə, aña bezdən artıq tiyə, –

İke tapqır bezdən artıq söyə imde».

Səlam belən Yağqub yanına kerdelər. 

Bik yağımlı çıray belən söylədelər, 

İsrəildən bik ütenep soradılar: 

«Bezneñ belən barsın Yosıf», – dilər imde.

«Bezneñ belən, didelər, ul bergə barsın, 

Bezneñ belən quy qatında bergə yörsen, 

Zihne artsın, küñelləre ber açılsın, – 

Kiçen tağın üz yanıña qaytır imde.

Törle cirlər, ağar sular barıp kürsen, 

Yörep yəşel Səxrəlarda çəçək cıysın, 

Kürgənnəren qaytıp sezgə söyləp birsen, – 

Ul söyləsen, sez tıñlağız», – dilər imde.

Yağqub, monı işetkəç, nıq sağışladı, 

Küñelenə qayğı tuldı, bəğre yəndı, 

Kürgən ide ber töş, şunı iskə aldı, – 

Cibərergə anı röxsət birmi imde.

Yağqub əytte: «Kiçə genə ber töş kürdem, 

Ul töşemdə unber bərən kötə idem, 

Ber bərənne şunda saqlıy almıy qaldım, – 

Üz qulımnan büre qabıp aldı imde».

Alar əytte: «Yosıfnı bez nıq saqlarbız, 

Enebezne büredən hiç aldırmabız, 

Dönyada ber büre isən qaldırmabız, 

Vallahi, ul Yosıf öçen!» – dilər imde.

Yağqub əytte: «Sez uylağan bu eş bulmas, 

Sezneñ belən berkaya da Yosıf barmas, 

Mondıy eşne küñelem hiç qabul qılmas, – 

Ul Yosıfsız canım tınğı tapmas imde».

Alar şunnan soñ Yosıfnı aldadılar: 

«Atabızdan üzeñ röxsət al, – didelər, – 

Bezneñ belən sin səyrənğa bar, – didelər, –

Törle qoşlar sayrıy anda», – dilər imde.

Yosıf əytte: «Barırğa sin röxsət birsəñ, 

Abıylarım belən bergə anda yörsəm, 

Səyrən itkən urınnarın üzem kürsəm, 

Qaytır idem min yanıña kiçen imde».

İsrail Yosıfqa haman röxsət birmi, 

Berazğa da annan ayrılası kilmi; 

Yosıfnıñ aldanğan küñle tınğı belmi, –

Muyınına sarılıp yalına imde.

Yosıf əytte: «Söyəseñ sin mine, beləm, 

Əyt, söyüyıñ dəlilliseñ nərsə belən? 

Baş tartasıñ söygən uğlıñ teləgennən, 

Abıylarım belən bergə cibər imde».

İşetkəçten monı, Yağqub ürə tordı, 

Yosıfınıñ ayaq astına yığıldı; 

«Sineñ süzeñ, Yosıf, niçek suyıym inde, 

Xaq xökemenə riza buldım», – diyə imde.

«Abıylarıñ belən irtən cibərgənçe, 

Kükrəgemə qısıp bu kiç ber söyimçe, 

Kürkle yözeñne tuyğançı ber kürimçe, –

Şulay diyep yeglap, avıp töşte imde.

«Qaza kilsə, küzeñne ul suqır itər»,

Qaza kilsə, kürü köçe quldan kitər,

Xodayımnan xökem bulsa, köymə batar, –

Hiçber şiksez, anıñ xökme bulır imde.

Alar şunnan soñ Yosıfnı aldadılar: 

«Atabızdan üzeñ röxsət al, – didelər, – 

Bezneñ belən sin səyrənğa bar, – didelər, – 

Törle qoşlar sayrıy anda», – dilər imde.

Yosıf əytte: «Barırğa sin röxsət birsəñ,

Abıylarım belən bergə anda yörsəm, 

Səyrən itkən urınnarın üzem kürsəm, 

Qaytır idem min yanıña kiçen imde».

İsrail Yosıfqa haman röxsət birmi,

Berazğa da annan ayrılası kilmi; 

Yosıfnıñ aldanğan küñle tınğı belmi, – 

Muyınına sarılıp yalına imde.

Yosıf əytte: «Söyəseñ sin mine, beləm,

Əyt, söyüyıñ dəlilliseñ nərsə belən?

Baş tartasıñ söygən uğlıñ teləgennən, 

Abıylarım belən bergə cibər imde».

İşetkəçten monı, Yağqub ürə tordı,

Yosıfınıñ ayaq astına yığıldı;

«Sineñ süzeñ, Yosıf, niçek suyıym inde,

Xaq xökemenə riza buldım», – diyə imde.

«Abıylarıñ belən irtən cibərgənçe,

Kükrəgemə qısıp bu kiç ber söyimçe, 

Kürkle yözeñne tuyğançı ber kürimçe, – 

Şulay diyep yeglap, avıp töşte imde.

«Qaza kilsə, küzeñne ul suqır itər»,

Qaza kilsə, kürü köçe quldan kitər,

Xodayımnan xökem bulsa, köymə batar, – 

Hiçber şiksez, anıñ xökme bulır imde.

Mesken Yağqub bu çarağa razıy buldı,

Yosıfnı ul cibərergə qarar qıldı, 

Ullarınnan şunda nıqlı vəğdə aldı:

«İrtə belən, – dide, – bergə barsın imde.

Yarıy, alırsız Yosıfnı irtəgə sez,

Yulda anı nəvbətləşep kütərersez,

Aña qəder həm xörmətlər kürsətersez, 

Üze pak həm küñele şat bulsın imde»

Yağqubtan monı işetkəç, söyendelər,

Un qərdəşe ikəv-ikəv Cıyıldılar.

«Üterəbez Yosıfnı! – dip ant eçtelər,

– Bələsennən qotılırbız», – dilər imde.

«Annan soñ atabız yanına qaytırbız,

Həmməbez də ah-vah kilep, yığlaşırbız,

Anı büre aşadı, dip beldererbez, 

Atabızdan bitər zari qılıp imde.

Soñra qılğan bu xatabıznı tanırbız, 

Təvbə qılıp, ul gönahtan arınırbız, 

Bertuktavsız Xaqqa ğibədət qılırbız, –

Təvbəbezne təñre qabul qılır imde».

Ütep kitte ul tön, yənə irtə buldı,

Un karendəş irtə belən irtük tordı,

Bar da kilep İsrəilgə səlam birde, – 

Yomşaq itep, Yosıfnı sorıylar imde.

Bu soravğa Yağqub nəbi: «Barsın», – dide,

Yeglıy-yeglıy, utırğan cirennən tordı, 

Üze totıp Yosıfınıñ başın yudı, –

Ozın çəçen üze tarap ürde imde.

Aş aşattı, üze birep su eçerde,

Annan törle kiyemnərgə kiyenderde. 

Kiyemnəren cofar belən islənderde, – 

Küzlərenə annan sörmə tarttı imde.

İbrahimnıñ çalmasın başına çaldı, 

İsxaq-Zəbix kəməren bilenə budı,

İsxaq səvçe kərzinenə azıq saldı, –

Kün sabağa eçərgə su qoydı imde.

Übə-qoça künderde ul anı yulğa,

həm tapşırdı yörtegez, dip, quldan-qulğa:

«Bügen kiç qaytığız, – dide, – qalmıy soñğa,

Ah, bu kiç soñ qayçan citər?!» – dide imde.

«Əmənətter: Yosıfnı saqlıy küregez,

 Nəvbətləşep iñegezgə kütəregez, 

Yaxşı tərbiyə qılığız hərberegez!» – 

Şulay diyep, ul ozatıp qaldı imde.

Alar əytte: «Qabul ittek barça süzeñ,

Xəsrət çikmə yalğızlıqta bu kön üzeñ,

Bar qayğıbız Yosıf bulır bügen bezneñ, – 

Qoyaş batqançı uq qaytıp citər imde».

Anıñ aldında Yosıfnı Ravil aldı,

Annan Yəhüdə, annan Şəmğün kütərde. 

Nəvbətləşep şulay alar kitep bardı, – 

Ahlar orıp, Yağqub yeglap qaldı imde.

Ozatırğa Yağqub nəbi tışqa çıktı,

Menep ber tavlıq başına, yulğa baqtı,

Küzlərennən bertuktavsız yəşlər aqtı, – 

Balasın cuyğan döyədəy iñri imde!

Qayçan Yosıf şəvləse küzdən yuğaldı, 

Yeglıy-yeglıy Yağqub öyenə yünəlde: 

«Yosıfnı tapşıram siña, təñrem, – dide, –

Yandırma bu ayrılu utında imde!»

Ataları küzennən ğaib buldılar, 

Beraz kitkəç, Yosıfnı cirgə quydılar.

Yəğküb nəbi yulğa qarap basıp qaldı, 

Alar Yosıfnı şaqtıy kütərep bardı,

Həmməse də mondıy xəlgə bik şatlandı.

Dinə mesken yeglıy-yeglıy yögrə imde.

Yağqub əytte: «Qızım, qaya yögerəseñ,

Ni səbəptən küzləreñnən yəş tügəseñ?

Yosıf artınnan citərgə ölgerməsseñ, – 

Abıyları iltələr səyrənğa imde».

Dinə kire borılmadı, yögerep kitte,

Quıp citep, Yosıf qulın bik nıq tottı: 

«Əyə Yosıf, qaytıyq», – dip yalvarıp baqtı,

Qərdəşləre açulanıp tordı imde.

Mesken Dinə yəlvara, tik Yosıf kitmi,

Qərdəşləre suqranuın ul işetmi,

Dinə qulnı bik nıq totqan, hiç buşatmıy: 

«İa, Yosıfım, qaytıyq!» – dip inələ imde.

Şul çaq tegelər Yosıfnı kütərdelər,

Ber qalqulıqnıñ artına ütkərdelər.

Mesken Yağqub qarap qaldı yeglap zar-zar, – 

Dinə tağı yeglap kire qayttı imde.

Dinə əytte: «Əle yoqlap yata idem,

Kinət yoqımnan yeglap uyanıp kittem,

Yə ətkəyem, töşemdə un büre kürdem, – 

Yosıfnı aldılar quldan teşləp imde».

Monı işetkəç, Yağqub qayğığa taldı,

Bu qayğıdan anıñ yöze təməm suldı, 

Cibərgəngə Yosıfnı poşaman buldı, – 

İkese də ükenep yəş tügə imde.

Yosıfnı ber tav arqılı aşırdılar,

Tavdan aşqaç, etep cirgə töşerdelər,

Azıqların etkə birep aşattılar, – 

Kün sabadan suın da tüktelər imde.

Mesken Yosıf yannarınnan cəyəv kilde,

Niyətləre yavızlığın açıq belde, 

Küñelenə törle şomlı uylar kilde, – 

Şiklənep, ni bulğanlığın sorıy imde.

Yosıf əytte: «Qərdəşlərem, ömetlərem,

Nigə bolay itəsez sez, ğəzizlərem,

Nidən bolay itenəsez, tuğannarım, – 

Nindi yazıq sezgə qıldım?» – diyə imde.

Alar əytte: «Sin ber yalğan töş kürgənseñ,

Atabızdan yaxşığa yurattırğansıñ, 

Aña bezdən artıq söyekle bulğansıñ, – 

Bügen şunıñ cəzəsı bu, sin bel imde».

Mesken Yosıf, yeglap: «Min bik ardım, –dide,

– Susızlıqtan təməm xəlsez qaldım, – dide.

– Ayaqlarım avırta, bik taldım», – dide,

Qərdəşləre süzenə hiç baqmıy imde.

«Bügen siña fayda itməs töş kürgəneñ,

Atabızdan ul töşne yurattırğanıñ

həm üzeñne bezdən artıq söydergəneñ, – 

Cəzəsın kür bügen şunıñ!» – dilər imde.

Yosıf Şəmğünğa sıyınsa, kire qağa,

Ravil tartıp çəçlərennən, qıynıy, suğa,

Qayberləre nığraq yarsıp, açulana, –

Qıynar öçen bar da yögerep quva imde.

Ravil anıñ çəçen totıp, cirdən söyri:

«Əydəgez, Yosıfnı tizrək üterik, – di,

Dünə əytə: «Qızğanmağız, beterik!» – di,

Şulay bergə ikəvləp qıynıylar imde.

Həmməsenə Yosıf tilmerep qaradı.

Tik hiçberse aña mərxəmət qılmadı, 

Qərdəşləre berəm-berəm yañaqladı: 

«Yalğan töşeñ yərdəm itsen!» – dilər imde.

«Açıktım – aş, susadım – su biregez, – di,

– Ağalarım, rəxim-şəfqət qılığız»,—di,

Ayaqlarına yığılıp, yərdəm teli, – 

«Yalğan töşeñ rizıq birsen!» – dilər imde.

Yavız niyətləren Yosıf añlap aldı,

Zur ağası Rəüilgə sıyınırğa buldı: 

«Qotqar mine bolardan! – dip, bik yalındı, – 

Atam kebek ağam bit sin», – dide imde.

«Sin bit, – dide Yosıf, – minem iñ zur ağam,

Sin bit bügen ətkəm urınına qalğan. 

Qotqar mine alarnıñ bu qasdlarınnan».

Ravil əytte: «Töşeñ yərdəm itsen imde!»

Yosıf annan ber yaxşı süz alalmadı. 

Tilmerep qarap, Şəmğünğa da yalvardı,

Şəmğün anı tağın bik nıq yañaqladı, – 

Yosıf cirgə yöztübən ük töşte imde.

Yosıf şunda üksep yeglarğa totındı, 

Yəhüdəneñ ayağına uq yığıldı: 

«Arağızda sezneñ sin iñ miherbənlı, 

Qızğana kür min garibne, – diyə imde.

Şul vaqıtta İblis ləğin kilep citte,

Şunda xəylə həm məker belən eş itte,

Yavız niyətləren tağın da köçəytte, 

həmməsen də bozıq yulğa tarta imde.

«Bu yalğançı uğlannı sez üteregez,

 Yuravın ul yalğan töşneñ beteregez,

 Cəzəğıznı cirenə tiz citkeregez»,

 İblis şundıy bozıq çara qıldı imde.

Ağaları bu süzdən soñ qotırındı, 

Açuları bar nərsədən östen buldı,

Yosıf xəlneñ nindilegen añlap aldı.

Tatlı cannan təməm ömet özde imde.

Yosıf əytte: «Sez miña üç tottığızmı,

Məlğün İblis qotqısına oydığızmı,

Minem tatlı canımnan sez tuydığızmı, 

Qərdəşlekne kistegezme minnən imde?

Şundıy ikən niyətegez – üteregez, 

Tulğan ay kük bu yözemne suldırığız, 

Atabızğa xəlne niçek belderersez? 

Sorav birsə, aña cavap kirək imde.

İsrailne xəsrəttə sez qaldırırsız.

Üçlek belən anıñ bəğren köyderersez!

Əy, qərdəşlər, kürmisezme təñrene sez? – 

Mondıy eşne ul hiç layıq kürmi imde.

Xəlem möşkel, tən yaralı, küñlem zarlı, 

Min məzlümnı ğazap-mixnət çolğap aldı;

Ah, qızğanıç, atam Yağqub məxrüm qaldı,

Monnan arı mine qayda kürer imde?

Üzem sitdiq, atam Yağqub, babam İsxaq,

Qərdəşlərem cəfəsınnan min qaldım taq, 

Atabıznıñ ləğnətenə buldılar tap,

həmməse də qasd qılalar miña imde!»

Mondıy süzgə, Şəmğün təməm açulandı, 

Pıçaq totıp yanına uq anıñ bardı, 

Üterməkçe bulıp, Yosıfqa taşlandı, – 

Monı kürep, Yosıf, qah-qah kölde imde.

Şəmğün əytte: «Əy, Yosıf, sin nidən köldeñ, 

Ütken pıçaq kürügəme sin şat buldıñ?

Əle genə yeglap ah-zar qıla ideñ,

Bu kölüneñ seren bezgə añlat imde».

Yosıf əytte: «Ölkənnərem, şuña köldem:

Öydə çaqta min başqaça uylıy idem,

Təñre miña yazğan xəlne inde beldem, – 

Qol uylağan Aña tuğrı kilmi imde.

Min uyladım: oranlı un tuğanım bar,

Unısı da asıl zatlar, bahadirlar,

Minem yanda bulğanda şul arslannar,

Nindi doşman miña qulın suzsın imde?

Ah, miña iñ qatı doşman sez buldığız,

Miña naxaq avır cəzə sez qıldığız, 

Nindi ğəyep inde mində sez taptığız? –

Bu ğibrətle xəlne añlav kirək imde.

Öydə tağın şundıy uyğa kilgən idem,

Sezneñ xaqta ul çaq şikkə qalğan idem.

Annan qaytıp, ul şigemne quğan idem: 

«Qərdəşlərem qayçan tiyər?» – diyep imde.

Xəzer minem bu uylarım kilde rasqa,

Canım ərni – böten tənem yara basqan; 

Mondıy ğəməl layıq tügel izge zatqa, – 

Mondıy eşne eşləməv yaxşıraq imde.

Sezneñçə bu eş məslixət dip tabılsa,

Mine ütrep, morad xasil bula alsa,

Bu tənemdə əgər yöz meñ canım bulsa,

həmməsen də sezgə fida qılam imde».

Bu süzlərdən Yəhüdəneñ canı köyde,

Bəğrenə ut qaptı, ayav xise kilde,

Yaman eştən küñle qaytıp, təvbə qıldı:

«Üterməgez sez Yosıfnı!» – diyə imde.

Çın qərdəşlek mərxəməten ul kürsətte,

Suzılıp ul Yosıfnıñ qulınnan tottı,

İtək belən qaplap, anı sıyındırdı,

Qərdəşləre açuınnan saqlap imde.

Mesken Yosıf Yəhüdədən şəfqət kürde, – 

Təñre anı şulay yaqlavçı itterde. 

Tuğız qərdəşe Yosıfqa qul kütərde, 

Yəhüdəne, üpkələp, ərlilər imde:

«Ya, Yəhüdə, nik totmadıñ süzne bezneñ, 

Ni səbəptən antıbıznı bolay bozdıñ,

 Yosıfnı qızğanıp, şəfqət qulın suzdıñ,

 Vafasızlıq kürsətteñ nik?» – dilər imde.

Yəhüdə əytte: «Mondıy eş döres bulmas, 

Karendəş üz karendəşen hiç üterməs, 

Monı eşləvçelər Xaqtan rəxim kürməs, 

İñ yaxşısı – təvbə qılıp, dünü imde.

Təñrebezdən qurqıyq, yaman eşne qılmıyq, 

Əxirəttə gönahlılar bulıp qalmıyq,

Ocmax birep, təmuğ utın satıp almıyq, – 

Ul təmuğta məñge qalıp yanmiq imde.

Oşbu eşne, qərdəşlərem, nik qılasız? –

Atabıznıñ ləğnətenə tap bulasız, 

Şiksez, təñre rəxmətennən ayrılasız, – 

Təvbə qılıp, Xaqtan ğafu soriq imde.

Anıñ olı babası bit məşhür Xəlil, 

Ut eçenə attı anı Nəmrüd cahil,

Uttan saqlap qaldı anı təñre-cəlil, – 

Xəlilgə ul utnı baqça itte imde.

Annan soñra böyek Xaqtan vəxi iñde,

İbrahimğa təñrebez: «Ya Xəlil, – dide, – 

Minem öçen uğlıñ qorban qıl sin inde», –

«Söyekleñne», – digən tavış kilde imde.

İsməğilgə pıçaq zıyan qılalmadı,

İbrahimğa ut şulay uq qağılmadı,

Xaq aldında Yağqub hiç gönah qılmadı, – 

Qurqığız ul təñrebezdən sez də imde!»

Yəhüdəneñ süzen alar tıñlamıylar,

Təvbə-təvfiq yulına hiç borılmıylar,

Əxirətneñ ğazabınnan qurıqmıylar, – 

həmməse də Yosıfqa qasd qıla imde.

Yəhüdə alarğa tə'sir qılalmadı,

Üget süze belən kirtə quyalmadı,

Qullarınnan Yosıfnı yola almadı, –

Çarasızdan bütən ber yul ezli imde.

Şunnan əytte: «Yosıfnı sez üterməgez,

Qərdəş qanın östegezgə kütərməgez, 

hiç bulmasa, ber qoyığa töşeregez,

Ul yə ülər, yə yıraqqa kitər imde».

Bu fikerne alar bar da məğqül kürde, 

həmməse də bu çarağa riza buldı, 

Bu kiñəşne barısı da qabul qıldı, –

Yosıf monı işetep yəlvara imde.

 

II fasıl. Yosıf qoyısınıñ sıyfatları

Ul qoyı bik borınğıdan qalğan ide,

Monda anı Ğəd kyafer qazığan ide,

Töbe tirən, suı bik açığan ide, –

Anıñ suın eçmi ide hiçkem imde.

Tora-bara suı öskə kütərelgən

Yılan-çayan ul qoyığa tulıp betkən, 

Xəşərətlər cıyılğannar törle töştən, –

Anda küp qort-böcək yəşi imde.

Ul zamanda zahid berəv pəyda bulğan,

Kitaplarda Yosıfnıñ ul vasfın belgən,

Belgənnəren keşelərgə söyləp yörgən, – 

İşetkənnər moña xəyrən qalğan imde.

Qayçan zahid bu turıda açıq belde,

Doğa qılıp, təñresennən ul ütende,

Şul Yosıfnı kürergə ul bik teləde, – 

Ozın ğömer añardan soradı imde.

Ğömer buyı şundıy telək teləde ul,

Bu teləge ul Zahidnıñ buldı qabul,

Nasıyp itte Xaliq aña ğömerne mul,

Anıñ ismen də «Yəhüdə» dilər imde.

Xaliq aña vəxi-ilham yünəlderde,

Şul Ğəd qoyısına töşep tor sin, dide, 

Yosıf yözen şul qoyıda kür sin, dide, – 

Ul kilgənçe şunda köt sin, dide imde.

Kilep töşte zahid şul Ğəd qoyısına,

Bertuktavsız səcdə qıldı məvləsına,

Doğa qılıp, yalvardı ul kön-tön aña, – 

Bar teləge şul Yosıfnı kürü imde.

Aşağanı hər kön berər anar ide,

Ber yağında nurdan kəndil yana ide, 

Şulay yəşəp, meñ ike yöz yəşkə citte –

Axır kilep, ul Yosıfnı kürde imde.

Alar Yosıfnıñ bilenə bav taqtılar,

Miherbənlıq xisləren utqa yaqtılar, 

Şul qoyığa töşerergə qasd qıldılar,

Ul yalvarsa, açulana bar da imde.

Yosıf əytte: «hiç yazıq eş qılğanım yuq, 

Berqayçan da naçar töş tə kürgənem yuq, 

Şulay uq oyatlı ber eş qılğanım yuq», – 

Mesken Yosıf şulay dip yəlvara imde.

Alar Yosıfnıñ zarına baqmadılar,

Yalvaruın iğtibarğa almadılar. 

Yəhüdəneñ kiñəşen də totmadılar, – 

həmməseneñ açuları arttı imde.

Yosıfnı alar österəp kiterdelər,

Ğəd qoyısınıñ yanına citkerdelər,

Küzdən aqqan qanlı yəşen də kürdelər, – 

Tik alarnıñ moña ise kitmi imde.

Yosıf əytte: «Miña mondıy eş qılmağız,

Şəytan yuldan yazdıra, sez ışanmağız,

Kiyemsez həm şır yalanğaç qaldırmağız,

Ata xaqın, qərdəş mihren saqlap imde.

Ülsəm, – dide Yosıf, – miña kəfen kirək, 

İnde miña kəfen bulsın şuşı külmək», M 

Bulıp alar suıq küñel, qatı yörək, 

Şul külməgen saldırdılar anıñ imde.

Alar əytte: «Bu süzlərne bezgə əytmə,

Bezdən şəfqət kürsətüne ömet itmə,

Qoyaş, ay həm unber yoldızğa sin əyt tə, 

Ənə – şular yərdəm itsen!» – dilər imde.

Annan bilenə bav bəyləp kiterdelər,

Yosıfnı şul tar qoyığa töşerdelər,

Şəfqət itmi, yözne çitkə çöyerdelər, – 

Uraq belən berse bavnı kiste imde.

Yosıf əytte: «Ya iləhım, Böyek Xucam,

Biçaralar ömete, rəximle Allam,

hiç ömetem qalmadı bu tuğannardan,

Miña yərdəm Üzeñ kürsət!» – dide imde.

Bu süzlərdən qərdəşləre yeglaştılar, 

Cıyılışıp ahlap, Xaqqa yalvardılar.

Mönəcətlər əytep, annan soradılar: 

«Ya iləhi, yərdəm sinnən!» – dilər imde.

Biçaralar yərdəmçese təñre-rəxmən

Fazlı belən Cəbrəilgə qıldı fərmən:

«Ya Cəbrəil, Yosıfqa bir qüət-dərmən,

Pəyğəmbərlek söyeneçen citker imde!»

Fəreştələr tavisı ul – möxbir xəzrət,

Təñre aña bülək itkən şundıy qödrət, 

Citte Yosıf yanına ul şul uq səğət, –

Yosıf suğa citkənçe ul tottı imde.

Ul Cəbrəil əytte: «Tuğrı Yosıf,

miña Xucam quştı maqtav-səlam citkerergə,

Söyençem şul: pəyğəmbərlek birde siña, 

Pəyğəmbərlegeñ möbərək bulsın imde!»

Yosıf yanına Cəbrəil kilü belən,

Anıñ Cəbrəil ikənen belü belən, 

Xaqnıñ maqtav həm sələmen alu belən,

Boyıq künle şatlıq belən tuldı imde.

Ul qoyınıñ töbendə ber taş bar ide,

Taşnı şunduq Cəbrəil öskə kütərde,

Taş, batmıyça, su östendə qalqıp tordı.

Yosıf şul taş östenə utırdı imde.

Yosıfqa taş yefəktən də yomşaq buldı,

Xaq təğələ aña şundıy şəfqət qıldı. 

Qoyı eçe Yosıf nurı belən tuldı,— 

Nur qoyıdan tışqa balqıp çıktı imde.

Cəbrəilgə Xaqtan yənə əmer buldı,

Ul şunda uq ocmax taba səfər qıldı, 

Ocmaxtan ul azıq, kiyım alıp kilde, – 

Kiyım kiyep, Yosıf rizıq aşıy imde.

Xöllə kide, aşap-eçte, şöker qıldı,

Yöze yöz meñ törle nurlar belən tuldı,

Cəbrəilneñ nurı şul nurğa quşıldı, – 

Nur, sızılıp, cirdən kükkə aştı imde.

Şunda Zahid utırğan urnınnan tordı,

Yosıf yözen ul üz küze belən kürde,

Bik küp yıllar kötkən morad xasil buldı, – 

Küreşep ul, Xaqqa şöker qıldı imde.

Zahid əytte: «Əyə Yosıf, sin qayğırma,

Qərdəşlərdən küñeleñne sin ayırma,

Al arğa sin yavız doğa qıla kürmə». 

Yosıf əytte: «Üz xəleñne söylə imde!»

Zahid əytte: «Kitapta min vasfıñ kürdem,

Kürü belən min yözeñə ğaşiq buldım,

Meñ ike yöz yıl buyı ğibədət qıldım,

Bu moradım bügen xasil buldı imde».

Yosıfqa ul Zahid bik küp üget birde,

Yosıf anıñ ügetləren qabul kürde,

Şul vaqıtta ul Zahidqa əcəl kilde, 

Yosıf monnan zur xəsrətkə töşte imde.

Cəbrəilgə böyek təñre əmer birde: 

«Bar Yosıfnıñ yanına sin tağın, – dide, – 

Ügetlə həm sələmemne citker, – dide, – 

Küñelennən ğəm-qayğısın yusın imde.

Qoyıdan ul çığarılğaç, satılaçaq,

Törle ğəyep-yalalarğa tap bulaçaq,

Annan soñra zindanğa ul yabılaçaq, – 

həmməsen də üzem şulay itəm imde.

Annan soñra bələlərdən qotıldıram

həm atası belən anı qavıştıram,

Dəvləten həm mölkət-milken də arttıram, – 

Tac, təxet həm padişahlıq birəm imde.

Könləvçelər aña xezmət qılaçaqlar, 

Xur bulaçaq həm oyatqa qalaçaqlar,

Ükenəçək həm xəsrətkə talaçaqlar, – 

Yosıf şatlıq tabar, alar yeglar imde.

Cəbrəil Yosıf yanına yənə kilde,

Bu xəlne həm Xaq sələmen ireşterde,

Xəlne añlap, Yosıf rəxmətlər belderde,

Qazalarğa rizalığın əytte imde.

 

III fasıl. Yosıf yanınnan ağalarınıñ qaytuı

Qərdəşləre kitte soñra öygə qaytıp,

Ber bərənne buğazladı berse, totıp;

Külməgenə şul bərənneñ qanın sörtep,

həmməse də yeglap-yeglap bara imde.

Yul buyında zur ber ağaç tora ide,

Yağqub ağaç töbendə utıra ide,

Şunda küktən añarğa ber avaz kilde,

Tıñlap baqsa, avaz: «Citmeş», – dide imde.

Yağqub əytte: «Ah, bu citmeş könme ikən,

Ah, qızğanıç, əllə citmeş aymı ikən, 

Yə bulmasa, əllə citmeş yılmı ikən 

Yosıfımnıñ kiçegüe?» – diyər imde.

Yağqub şuşı tavış kilgən yaqqa qarıy,

Yosıftan ayrılu utı bəğren talıy,

Mesken Yağqub yuldan ber də küzen almıy –

Kürenməsme Yosıfım dip qarıy imde.

Moñayıp ul, yeglıy-yeglıy, öygə kerde, 

Ullarına qarata zur şikkə kilde, 

Yosıfqa qasd qılğannarın açıq belde, – 

Namazın da yeglıy-yeglıy uqıy imde.

Uğlannarı yeglarğa dip süz quydılar,

Yaqınlaşqaç öygə, bik nıq ah ordılar: 

«Ah, qızğanıç Yosıf!» – diyep yegladılar,

– «Ah, Yosıfnı aldırdıq bit!» – dilər imde.

Yağqub yəstü namazını uqıy ide,

Uğlannarı yeglap öygə yaqın kilde,

Qolağına yeglavları işetelde, – 

Ul, aşığıp, qarşılarğa çıktı imde.

Anı kürgəç, bigrək tə nıq ah ordılar,

Külməkləren yırtıp, çəçlər yolqıdılar,

Yosıf öçen barsı da ah-zar qıldılar:

«Ah, Yosıfnı aldırdıq şul!» – dilər imde.

Yağqubnıñ monı işetkəç ğaqlı şaştı,

Ber qıçqırıp, cirgə huşsız avıp töşte,

Monı kürep, uğlannarı qayğırıştı:

«Ah, ükeneç, xata qıldıq!» – dilər imde.

Un köndə öç yöz altmış qat huşın cuyğaç,

Ber yuğaltıp añın, tağın añğa kilgəç, 

Uğlannarı anı şundıy xəldə kürgəç:

«Atabıznı üterdek bit!» – dilər imde.

Ütep kitte ul tön, yənə irtə buldı,

Mesken Yağqub şunda ğına añğa kilde,

Uğlannarın çaqırıp, ul sorav birde:

«Qayda minem Yosıfım?» – dip sorıy imde.

Alar yeglap, cavap birde bolay diyep:

«Barıbız da bez berər uq atqan idek, 

Şul uqlarnı alırğa dip kitkən idek,

Əyber saqlap qalğan ide Yosıf imde.

Bez kilgənçe kire, aña qaza kilgən, 

Ul cirdə ber yavız büre yöri ikən,

Ul büre Yosıfqa şunda höcüm itkən, – 

Şul aşağan Yosıfıñnı», – dilər imde.

Yağqub əytte: «Əgər şulay bulğan bulsa,

Büre anı aşap, hələk qılğan bulsa,

Əğzasınnan berər nərsə qalğan bulsa. 

Kiteregez tabıp şunı miña imde!

Min kəfenləp anı gürgə salır idem,

Östenə ber matur bina qılır idem,

Üzem Yosıfqa yar bulıp qalır idem, –

Uzar ide böten gomrem şunda imde».

Alar əytte: «Ya atabız, küp qaradıq,

Unıbız da ezləp qaylarğa barmadıq,

Əğzasınnan ber nərsə də tabalmadıq, –

həmməsen də büre aşap kitkən imde».

Añğa kilgəç, külməkne ul qulğa aldı,

Übə-qoça, yeglıy-yeglıy küzen saldı,

Külməgendə yırtılğan cir tabılmadı, – 

«Nindi şəfqətle büre bu?» – diyə imde.

«Qanın eçep, iten təməm aşıy alğaç,

Yosıfımnan mine şulay məxrüm qılğaç,

Bu külməkneñ ber cire də yırtılmağaç, 

Monda berər xikmət bardır», – diyə imde.

Yağqub əytte: «Açıqlandı moradığız, 

Yosıfımnı minnən nigə soravığız,

Alıp kitep, şunda hələk qılğanığız, – 

Sezneñ bolay yeglavığız yalğan imde.

Barığız, ul bürene ezləp tabığız,

Totıp anı, şuşında alıp qaytığız,

Qarışmağız bu süzemə hiçberegez – 

Büredən bu xəlne sorap qarıyq imde.

Yüğisə min zarıy yeglap, səcdə qılam. 

Sezgə qatı cəzə birer Oluğ Xodam,

Qurqığız sez mazlumnarnıñ doğasınnan, 

Qabul itə ul barlıq doğanı imde!»

Monı işetkəç, alar çığıp kittelər,

Gönahsız ber bürene barıp tottılar,

Anı Yağqub yanına alıp qayttılar:

«Anı aşağan büre bu!» – dilər imde.

Mesken Yağqub ul bürene şunda kürde,

Xəsrət belən yanına uq anıñ kilde:

«Nik aşadıñ Yosıfımnı minem? – dide,

– Ni öçen? Əyt, yəşermiçə, miña imde.

Əyə büre, nik aşadıñ, əytçe, nigə,

Niçek qaldı külmək bolay böten köygə?

Nik Xaliqtan qurıqmıyça, min nəbigə 

Xəsrət salıp, bolay məxrüm itteñ imde?»

Xaqtan şunda bu büregə əmer kilde:

«İsrəilgə söyləp bir sin xəlne», – dide,

Telgə kilep, büre xəlne söyləp birde, –

Ədəp saqlap qına süzen söyli imde.

Büre əytte: «Vallah, Yosıfnı kürmədem,

Anıñ qayda ikənlegen də belmədem,

Alla şahit, ul tirədə hiç yörmədem — 

Min gönahsız, ışanığız miña imde.

Sin üzeñ də pəyğəmbər, Xaq rəsüleseñ, 

Xaq cibərgən ilçelərneñ sin bereseñ,

Təñre siña belderer həm sin belerseñ:

Pəyğəmbərlər ite bezgə xərəm imde.

Teləsəñ sin boyırıq bir, barıp kilim,

Ul yaqtağı bürelərne cıyıp kilim, 

Sineñ yanğa həmməsen də alıp kilim,

Sineñ alda tanıqlıq birsennər imde.

Ul bürelər də Yosıfnı kürmədelər,

Alla saqlasın, aña qasd qılmadılar, 

Sineñ alda da oyatlı bulmadılar, – 

Pəyğəmbərlər ite bezgə xərəm imde!

Min üzem Misırdan yaña ğına kildem,

Ber balam bar ide, monda şunı cuydım, 

Uncide kön inde berni aşamadım, –

Xəsrətemnən rizıq qaba almıym imde.

Ğaciz itep, mine ber tavda tottılar,

Avızıma minem alar qan sörttelər,

Köçləp mine sineñ yanğa kiterdelər, –

Gönahsızmın, sin açıq bel monı imde!»

Büre süze xaq ikənen Yağqub belde, 

Añarğa üz qulı belən rizıq birde.

«Bu qazanı birde miña təñre», – dide 

Doğa qılıp, bürene cibərde imde.

Yağqub əytte: «Bu qazalar təñredənder,

Sabırsızlıq böyeklərne tübən qılır,

Min itərmen bu xəlemdə kürkəm sabır, – 

Sabır belən morad xasil bula imde».

Yəhüdə ul qırğa hər kön yöri ide,

Ul qoyığa barıp hər kön qarıy ide,

Yosıfnıñ ul xəlen anda sorıy ide, – 

Söyli ide üz xəlləren aña imde.

 

IV fasıl. Dəğir ulı Malikneñ töş kürgəne

Misırda ber bik bay səvdəgər bar ide,

Anı Malik ibne Dəğir dilər ide, 

Dəğir uğlı Malik ğəcəp ber töş kürde, –

Yuravçıdan töş məğnəsen sorıy imde.

Malik əytte: «Bu tönne min ber töş kürdem,

Ul töşemdə min Kənğəngə bara idem,

Ğəd qoyısı tirəsendə tora idem, –

Qoyaş küktən cirgə iñep bara imde.

Qoyaşnıñ iñgənen tordım açıq kürep, 

Ul yaqamnan çıktı, quyınıma kerep,

Ence-mərcən yavdı cirgə yañğır kebek, – 

Min alarnı itəgemə cıydım imde.

Alarnı min bik söyenep cıyıp aldım,

Cıyıp alıp, sandığıma salıp quydım,

hiç gömənsız menə şundıy töş min kürdem,-

Ya yuravçı, miña şunı yura imde».

Töş yuravçı əytte: «Utır, kil yanıma, 

Kereşim min bu töşeñne yuravıma,

İke qızıl altınıñ quy bu yağıma, – 

Bu yuravım bik möbərək bulır imde».

Annan əytte: «Mondıy töş sin kürgən bulsañ,

Bu töşeñdə ul urınğa kilgən bulsañ,

Ğəd qoyısı tirəsendə yörgən bulsañ, – 

Ber asıl zat qol qulıña kerer imde.

Ul qolnı bik oçsız satıp alaçaqsıñ, 

Anı satıp, bik küp baylıq tabaçaqsıñ, 

Dəvlət həm mölkət iyəse bulaçaqsıñ, – 

Sine alda bik küp rəxət kötə imde.

Şulay itep sin oluğlıq qazanasıñ həm 

Xaliqnıñ berlegenə inanasıñ,

Köferlekneñ mixnətennən qotılasıñ, – 

Dönya-əxirət dəvləte kürnə imde».

Bu süzdən soñ Malik Dəğir səfər çıktı,

Əytkən Kənğən ilenə ul kilep citte,

Ğəd qoyısı tirəsendə yök buşattı, – 

Töştə kürgən cirne anda ezli imde.

Ul boyırıq birde – qollar taraldılar, 

Qoyınıñ bar tirə-yağın qaradılar.

Ezləməgən ber cir də qaldırmadılar,

Malik tavış kilməsme dip tıñlıy imde.

Şul vaqıtta əllə qaydan tavış kilde,

Malikqa bu tavış açıq işetelde: 

«Nəq ille yıl vaqıt qaldı siña inde 

Ul uğlannı alırıña», – diyə imde.

«Hiç kim tügel, nəq ille yıl kitep tor sin,

 Annan soñra bu cirlərdə tağın bul sin,

 Ul uğlannı az bəhəğə satıp al sin,

 Soñra anı zur bəhəğə sin sat imde».

Malik Dəğir monnan kire qaytıp kitte,

Annan soñra nəq ille yıl vaqıt ütte, 

Dəğir uğlı bu cirlərgə tağın kilde, 

Bik şatlanıp: «Vəğdə citte!» – diyə imde.

Bu qoyığa fəreştələr kilgən ikən,

Alar şunda qoşqa əverelgən ikən,

həmməse də Yosıfqa iş bulğan ikən, –

Qoyıdan şul qoşlar oçıp çığa imde.

Malik Dəğir ul qoşlarnı açıq kürde, 

Fəreştələr ikənlekne ul belməde. 

(Bu vaqıtta Malik əle kyafer ide), – 

Uğın alıp, qoş atarğa kilde imde.

Yaqın kilde, tik ul qoşlar tiz yuq buldı,

Monı kürep, Malik Dəğir xəyrən qaldı,

Qoyıdan nur balqığanın kürep aldı, –

Mondıy xəlne kürep, huşın cuydı imde.

Şul uq səğət huşına kire kilde,

Sizende ul, añsız tügel, zirək ide,

Qollarınıñ ikesenə əmer birde:

«Şul qoyıdan su alığız!»—diyər imde.

Bəşir həm Bəşrə şunduq çilək aldılar

həm tiz genə şul qoyığa yünəldelər,

Çiləkkə bav bəyləp, töpkə töşerdelər, – 

Yosıf isə monı kürep tordı imde.

Ul çiləkne alar suğa batırğanda,

Ayqap-tulğap, çiləkkə su tutırğanda,

Cəbrəilne cibərde Xaq tağın anda, – 

Ul qotılu şatlığın citkerde imde.

«Əyə Yosıf, sin közgegə baqtıñ ber kön,

Bik masaydıñ, ul közgedə kürep kürkeñ;

«Min satılır qol bulsam, ul vaqıtta kem 

Minem bəhəmne citkerer?» – dideñ imde».

Yosıf əytte: «Əyye, şulay baqqan idem,

Kürkem kürep közgedə, min əytkən idem:

«Min satılır ber qol bulsam, ul çaq minem 

Çın bəhəmne kem citkerer?» – didem imde».

Ul Cəbrəil əytte: «Yosıf, inde tor sin, 

Totın da bu bavğa, monnan çıq xəzer sin, 

Ni bəhəğə satılırsıñ, üzeñ kür sin, –

Satıp aluçılar anda əzer imde...»

Bəşir, Bəşrə tarttı bavnı ikəv öskə,

Totınıp şul bavğa Yosıf çıktı tışqa,

Kem qarışa alır təñre yazğan eşkə, – 

Ber çara yuq, anıñ xökeme bula imde.

Yosıf çıktı əlege Ğəd qoyısınnan,

Yöze nurday balqıy nəq tulğan ay sıman, 

Malik, kürep, yazmıy qaldı çaq huşınnan:

«Nindi şatlıq, bu – şul uğlan!» – dide imde.

Bu turıda söyləşergə turı kilsə,

Qollarına əytə ide ul həmişə: 

«Ul uğlannı qaysığız iñ elek kürsə,

Azat itep, şuña qızım birəm imde...»

Söyençene iñ berençe Bəşir aldı,

Malik Dəğir bik söyenep qarşı bardı, 

Totıp Yosıfnı qulınnan, şunduq anı 

Quışına iltep, yəşrep quydı imde.

Bu çaq Yosıf qərdəşləre tavda ide,

Ul tirədə kərvən barın bar da kürde, 

Bik aşığıp, qabalanıp, yögerep kilde, – 

Tik Yosıfnı tapmadılar anda imde.

Qayçan alar yuq ikənen anıñ belde, 

Ul kərvənnı alqa bulıp çolğap aldı:

«Ber qolıbız bezdən qaçıp kitkən ide, 

Şiksez, anı sez alğansız!» – dilər imde.

Ravil əytte: «Birməsəgez minnət belən, 

Qatı itep oran salam qüət belən,

hələk bulır həmməgez də mixnət belən, – 

Tavışımnan keşe canın birə imde!»

Saqlıq qıldı Malik – aqıllı ir ide, 

Qərdəşlərenə Yosıfnı şunduq birde,

Alar şundıy ber çara məslixət kürde:

«Qol dip, aña satiq əydə», – dilər imde.

Bu çaranı alar bolay eşlədelər:

Yosıfqa ğibri telendə söylədelər,

«Üterəbez yuqsa, – diyep örkettelər, –

Qol dip satiq, şuña buysın», – dilər imde.

Malik Dəğir zirək ide, xəlne belde,

Küñelenə yəşeren ber şatlıq tuldı, – 

Alar satarğa, Malik alırğa buldı,— 

Monı belgəç Yosıf üksep yeglıy imde.

Yosıf əytte: «Şulay mine satasızmı,

Xəsrət-ğörbət məydanına atasızmı, 

Eşegezne açar dip şik totasızmı, – 

Ant itəm, bu serne açmam!» – diyə imde.

«Mine satıp, kyafer qolı itterməgez,

İsrəilgə qayğı-xəsrət kiterməgez,

Ğörbət utında bəğremne köyderməgez, – 

Babam Xəlil xörməten saqlağız imde!»

Alar əytte: «Sine inde bez jəllədek, 

Anı: «Büre aşadı», – diyep aldadıq,

 Aña bik küp avır süzlər bez söylədek, – 

Yosıf, sin bu üteneçne taşla imde!»

Yəhüdə də Yosıfnı nıq ügetləde:

«Bu qazanı siña təñre üze birde,

Qərdəşləreñ yaman eştən qaytmıy, – dide, –

Alar sine üterəçək şiksez imde.

İñ yaxşısı – artığraq kür satılunı,

 Qərdəşləreñ fetnəsennən qotılunı, 

Atabızdan xəsrət belən ayrılunı, – 

Qavıştıru təñre öçen ciñel imde».

Alar əytte: «Satabız bu qolnı sezgə,

Ber şart belən – satsañ iltep yıraq cirgə,

Birersez sez, kürik, nindi bəhə bezgə, 

Bez, hiçşiksez, sataçaqbız», – dilər imde.

Malik əytte: «Qolmı ul, sez, añlatığız,

Ni səbəptən satarğa sez uyladığız,

Ğəyebe ni, nik qaçtı, turı əytegez, – 

Ğaqlı, kürke, yuqsa, sezdən artıq imde».

«Atabız ul keçe çaqta satıp aldı, 

Tora-bara bezneñ belən yuldaş buldı, 

Tora-bara bu uğlançıq yavızlandı, – 

Qaçıp kitep, bu qoyığa kergən imde».

Malik əytte: «Barlıq xəlen açıqlağız,

Niçə törle ğəyebe bar, tanıqlağız, 

Xata söyləp bernindi şik qaldırmağız, –

Satu-alu şartı döres bulsın imde».

Alar əytte: «hiçber şiksez bu çın qoldır, 

Qolıbıznıñ nəq öç törle gaibe bardır:

 Qaçuçıdır, urlavçıdır, yalğançıdır,

– Şul öç törle gaibe belən sin al imde».

Malik əytte: «Süzegezne añladım min,

Xəqiqəttə anı satıp alamın min,

Gaibe belən anı qabul qılamın min, – 

Bəhəse ni, sez əytegez şunı imde.

Ləkin minem qulımda hiç altınım yuq,

Törle-törle qomaçım həm atlasım küp,

Bar berniçə yarmaq, ləkin qimməte yuq, – 

Niçek səvdə qılırbız soñ?» – diyə imde.

Yosıf əytte: «Ah, mondıy eş bulmasaçı, 

Qərdəşlərem az bəhəğə satmasaçı, 

Aluçı zur bəhə birə almasaçı – 

Min biçara qol bulmasam yarar imde!»

Bolar əytte: «Bez bolay eş qılalmıybız,

Qulıbızğa qomaç-atlas alalmıybız,

Mondıy səvdə belən riza bulalmıybız, – 

Küpme yarmaq bulsa, şunı sin bir imde».

Malik əytte: «Nəq unsigez yarmaqım bar,

Çının əytəm, altınım yuq, qomaçım bar,

Şul yarmaqqa sez bulsağız riza əgər,

Qalğanın bülək itegez miña imde».

Alar əytte: «Unsigez yarmaqnı aldıq,

Sineñ belən bu səvdəne təməm qıldıq, 

həmməbez də bu satuğa riza buldıq, – 

Citməgənen bülək ittek siña imde».

Malik Dəğir ul Yosıfqa şunda əytte: 

«Bolar sine qolıbız dip miña sattı.

Bolay eşləv döresme həm bu süz xaqmı? 

Çın döresen açıq itep sin əyt imde».

Alar əytte: «Qollığıña riza bul sin,

Qol ikəneñ teleñ belən iqrar qıl sin,

Tügel disəñ, üterəbez, açıq bel sin!» –

Alar bolay dip ğibriçə əytte imde.

Yosıf mesken bu yanavdan qurqıp qaldı,

Qurquınnan qollığına riza buldı:

«Min – qol», – dide, küzlərennən yəş ağıldı, –

Eçtən: «Alla qolı» diyep uylap imde.

Alar əytte: «Ya Malik, bu süzgə inan,

Qol ikənlegenə anıñ totma gömən,

Bav-boğavın çişə kürmə ayağınnan, –

Misırğaça gel boğavda barsın imde.

Yalğançıdır, süzenə hiç ışanma sin,

Ayap anı, miherbənlıq hiç qılma sin,

Berqayçan yaxşı süz əytmə añarğa sin, – 

Aşarğa bir tik arpa ikməge imde».

Malik əytte: «Süzegezgə min ışandım,

Riza buldım, qolığıznı satıp aldım

həm öç törle gaibe belən qabul qıldım, –

Bu səvdəgə ber yazu da kirək imde».

Alar bar da bu süzlərne məğqül kürde,

Şundıy yazunı birergə riza buldı,

həmməse bu yaman eşkə tuğrı qaldı, – 

Bu kileşüne yazarğa əzer imde.

Kileşüne üz qulınnan Şəmğün yazdı,

Şunı yazıp, rəxim-şəfqət ceben özde. 

Yosıftan yözen dünderde, küñle bizde, 

Pəyğəmbərne şulay qol dip sata imde.

Alar əytte: «Bu səvdəgə razıy buldıq, 

Qolıbıznı satunı bez məğqül kürdek, 

Unıbız da razıy bulıp, böti yazdıq, – 

Qolıbıznı tapşırabız siña imde».

Monı kürep, Yosıf qan-yəş belən yeglıy, 

Eçtə xəsrət utı yana, bəğre sızlıy,

Yeglıy-yeglıy Məliktən ul röxsət sorıy:

«Röxsət bir, min yannarına barıym imde.

Röxsət birsəñ, yannarına barır idem, 

Ber tuyğançı qarap, kürep qalır idem,

Yazığımnı kiçerüne sorar idem, –

Bəxilləşep ayırılıyq», – diyə imde.

Monı işetkəç, Malikneñ canı köyde,

Yosıftan da bitər ərnep yeglıy ide, 

Yosıfnıñ bu teləgenə ğəcəplənde, 

Mondıy xəlgə təməm tañğa qaldı imde.

Malik aña şul çaq bolay diyep əytte: 

«Kürmiseñme, alar bit sine nişlətte?

İkençedən şundıy az bəhəğə sattı, – 

Barma, alar söymi sine», – dide imde.

«Sattı alar sine, Yosıf, bik arzanğa, 

Omtıldılar alar sinnən ayrılırğa, 

Layıq tügel alar sineñ baruıña,

Sin xörmətkə layıq bezdən artıq imde».

Bik az tora qimməte yarmaqnıñ bu çaq, 

Tora hərber altın – meñ də dürt yöz yarmaq, 

Aldı alar sine satıp şundıy az xaq, –

 Anıñ xəlen ul şulay añlata imde.

Yosıf aña yeglıy-yeglıy cavap birde: 

«Alar monı şulay kirək diyep belde, 

Teləkləre, moradları şundıy ide, – 

hərkem üzenə layıqnı eşli imde».

Malik şul vaqıt Yosıfqa röxsət birder 

Yosıf xəsrətlənep yannarına kilde, – 

Un qərdəşe əyəğürə tora ide, 

hərberesen übə-qoça yeglıy imde.

«Beldem, – dide, – minnən təməm tuydığız sez, 

Ocmax birep, təmuğ satıp aldığız sez, 

İsrəildən mine məxrüm qıldığız sez, – 

Qavışular bigrək yıraq qaldı imde.

Ah, xörmətle idem, tübən keşe buldım,

Qərdəşlərdən şundıy zur doşmanlıq kürdem, 

Nindi xəsrət, İsrailne məxrüm qıldım, – 

Yeglıy-yeglıy ike küze kürməs imde.

Monnan soñra tərbiyəmne kem qayğırtır, 

Yeglağanda küzdən yəşemne kem sörter, 

Qayğırğanda iptəşlekne kem kürsəter,

Minem östem-başımnı kem yuvar imde?!

Ozın çəçem tarıy-tarıy kem soñ ürer,

Məxrümlektə kem xəsrətem sorap beler. 

Axır çiktə kem xəsrətem onıttırır? –

Azat idem, qollıqqa min töştem imde!

Atam mine üz iñenə ala ide, 

Yoqım kilsə, yastığıma sala ide, 

Uyansam, aldımda rizıq bula ide, – 

Şul niğməttən bu mixnətkə töştem imde!

Ah, qızğanıç, niçek qollıq qılırmın min,

Niçek kyafer qollığında torırmın min,

Olılarım, sezne qayda kürermen min?

Ayrılırğa təqdir şulay yazdı imde.

Bu yazmışnı təñredən dip belü kirək,

Xaq xökmenə qollar razıy bulu kirək,

Cəzəsına rizalıqnı birü kirək, –

Qazasına üzemne tapşıram imde».

Mesken Yosıf xəsrət belən qan-yəş tügə,

Yeglıy-yeglıy qərdəşləren qoça-übə,

Bəxilləşep, doğa qıla həmməsenə, –

Malik Dəğir tünə-tünə yeglıy imde.

Qərdəşləre, monı kürep, yeglaştılar, 

Xəsrətlənep, həmməse də ahlaştılar, 

Zari qılıp, yeglıy-yeglıy ıñraştılar, 

Eşlərenə barsı da ükenə imde.

Alar əytte: «Sine kire alır idek, 

Qulıñ totıp, təvbəne də qılır idek, 

Satuğa da bik ükengən bulır idek, 

Əmma ləkin ğərlənəbez», – dilər imde.

«Atabızğa tağın yalğan əytalmibız, 

Sine kire atabızğa il talmıybız, 

Bu eştə bez hiçber çara qılalmıybız, – 

Sin tüz inde bu mixnətkə», – dilər imde.

Yosıf əytte: «Əytkən süz hiç kire kilməs, 

Xaq təqdire nindilegen berkem belməs, 

Qol çarası aña qarşı tora almas, 

Fərmənına riza bulu kirək imde.

Belegez sez, bu təqdirne təñrem birde, 

Atam Yağqub məxrüm qalıp, mixnət kürde, 

İbne-Yəmin enem xəsrət çigər inde, 

Monnan soñ ul mine qayda kürer imde?!»

Qərdəşləre yıraq kitte, Yosıf qaldı, 

Atasınnan, qərdəşlərdən ayırıldı, 

Ağaları bolay eşləp, gönah qıldı,

Yosıf yeglap, haman artqa qarıy imde.

Yosıfqa ber tupas kiyım kiderdelər. 

Döyəgə menderep, yulğa künderdelər, 

Qulın bəyləp, bik nıq itep berkettelər: 

«Kaçalmasın bavı buşap!» – dilər imde.

Ber «xəbəşi» qol bar ide – Qılıç atlı, 

Barlıq qollar arasında iñ ğəyrətle, 

Qara yözle, usallıqqa bik sələtle, 

Tapşırdı Malik Yosıfnı şuña imde.

Şul uq səğət kərvən monnan küçep kitte, 

Ber qəberlek tirəsenə barıp citte, 

Yosıfnı ber qəber anda cəlep itte, 

Ul – anası Rəxilneñ qəbere imde.

Yosıf yeglap əytte:«Ömme Rəxil, anam, 

Minem xəlem nindilegen kür sin annan, 

Bel sin şunı: sattı mine barlıq ağam, – 

Azat idem, qollıqqa min töştem imde.

Könləp minnən, ətkəyemnən ayırdılar, 

Ayırılu utlarında yandırdılar, 

İñemə ğörbət kiyeme kiderdelər, – 

Qul-ayağım boğav belən bəyle imde.

Qərdəşlərem qıldı miña rəncü-zəxmət, 

Keçe yəştən kilde miña şundıy mixnət, 

Qödrət belən qılsın miña təñrem şəfqət, –

Ömetem zur xodayımnan»,— diyə imde.

«Əyə anam, minem xəlne sin kür inde, 

Satıp aldı qolı itep kyafer mine, 

Bu yazmışnı – yarlıqavçı məvləm birde, 

Tik ul miña tağın şəfqət qılır imde.

Ah, ayanıç, anam, gürdə yatasıñmı, 

Şunda yatıp, minem xəlne beləseñme, 

Qarap şunnan, bu xəlemne kürəseñme, – 

Ayaq-qulım boğavlanğan minem imde?!»

Anasınıñ qəberennən tavış kilde:

«Ya Yosıfım, xəleñ nidən bolay buldı 

Qərdəşləreñ bu cəfənı nigə qıldı, – 

Nik saqlanmıy bu bələğə töşteñ imde? 

Bu cəfənı nidən taptıñ, canım-uğlım, 

Zəlimnər aldında nindi gönah qıldıñ, 

Qəberemə niçek mondıy xəldə kildeñ? – 

Canıma gür aşa yara saldıñ imde!

Atañ Yağqubqa bu məğlüm bulmadımı, 

Ul aldanıp, bu xəleñne belmədeme, 

İbne-İəmin sineñ belən kilmədeme, – 

Bu bələğə niçek sizmi töşteñ imde?

Sineñ atañ – Yağqub nəbi, babañ – 

İsxaq Olı babañ qarışmadı Xaqqa ber çaq, 

Sin üzeñ də rəxmətenə Xaqnıñ bul tap, – 

Ömet özmə, tizdən şatlıq kiler imde.

Ya xodayım, üteneçem siña məğlüm, 

Ömet bağlıy siña daim barlıq məzlüm, 

Zəlimnərgə duçar bulğan minem uğlım, – 

Qödrət belən anı üzeñ qotqar imde!»

İşetkəçten monı, Yosıf huşsız qaldı, 

Təñre Rəxil üteneçen qabul qıldı, 

Bu üteneç Yosıfqa zur yərdəm buldı: 

Ul tactəxet həm söltanət taptı imde.

Qılıç baqtı – Yosıf küzgə kürenməde, 

Tırışsa da, qaydalığın hiç belməde, 

Üze genə anı ezləp tabalmadı, – 

Xucasına xəlne məğlüm qıldı imde.

Ul qıçqırdı: «Tuqtap torsın, xucam, kərvən, 

Ah, ayanıç, qaçıp kitkən ul qol uğlan». 

Kərvən şunduq tuqtap qaldı,bar da şunnan

Totındılar Yosıfnı ezlərgə imde.

Ber şəp atqa menep şunduq Qılıç kitte, 

Barınnan da elegrək ul barıp citte, 

Citü belən Yosıfqa ul ordı-suqtı: 

«Nigə qaçtıñ?» – diyə-diyə qıynıy imde.

Ul Yosıfnı yıraqtan uq kürgən ide, 

Mesken Yosıf, anı kürgəç, torğan ide, 

Torıp yeglıy-yeglıy yulğa kergən ide, 

Qılıç anı sügep, cirdən söyri imde.

Yosıf əytte: «Ya ilahım, min ni qılıym, 

Bu mixnəttən niçek itep min qotılıym, 

Bu zəlimnən niçek itep azat bulıym? – 

Xödəvəndə, qödrət belən qotqar imde!»

Şulay dip ul ahlar ora:«Ya, xoda, di, 

Mərxəməteñ belən mine yarlıqa, di, 

Sin belüçe, xəlem məğlüm tik siña, di, –

hər vaqıtta sıyınam tik siña imde.

Olı babam – İbrahim bit dustıñ ide, 

Əmereñə hiçber süzsez başın ide, 

Uğlın qorban itərgə rizalıq birde – 

Şul söyekle uğlın – İsməğilne imde.

Xödəvəndəm, əgər xatalanğan bulsam, 

Əmreñ bozıp, berər gönah qılğan bulsam, 

Atam İagkubqa xezmət qılmağan bulsam, 

Bik ükenep, moña təvbə qılam imde.

Xödəvəndəm, min gönah qılmağan bulsam,

Xata qılıp, yuldan taypılmağan bulsam,

Bu cəfəğa min xaqsız oçrağan bulsam,

Bu kavemgə ber ğələmət kürsət imde!»

Şul çaq Qılıç ul Yosıfnı alıp kilde, 

Alıp kilep, Malikneñ qulına birde; 

Attan töşep, Malik beraz qəhərləde, – 

Döyəgə menderep, bəyləp quydı imde.

Təñredən nəq şul vaqıtta fərmən buldı: 

Qödrət belən kükkə qara bolıt tuldı, 

Cillər iste, qarlı-bozlı yañğır kilde, – 

Ul bik qatı qüət belən yavdı imde.

Başlarına tisə, başqa yara sala, 

Tənnərenə tisə, garip bulıp qala, 

həmməse də aqırışıp, föryəd qıla, – 

Berkemnən də mədət-yərdəm kilmi imde.

həmməse də bersen-berse kürməs buldı, 

Qarañğıda həmməse də xəyrən qaldı, 

Kük kükrəde, yəşen bik nıq yəşnəp tordı, – 

Monı kürep, Malik bik nıq qurqtı imde.

Malik əytte: «Bezneñ xəllər buldı vəyrən, 

Ya xodayım, nidən quptı mondıy tufan? 

Arabızda bardır cəber kürgən ber can,—

 Barçabız da yarlıqavın soriq imde.

Bu bit bezgə kilgən cəzə, məğlüm bulsın, 

Cəber-zolım qılğan keşe təvbə qılsın, 

Təvbə qılıp, qılğan gönahtan arınsın, – 

Yuqsa, hələk bulabız barçabız imde.

Berəv bezdən cəber-zolım kürgən bulsa, 

Anıñ zarı kükkə barıp citkən bulsa, 

Kük iyəse qəhər yünəldergən bulsa, – 

Təvbə qılıyq, yuqsa hələk buldıq imde».

Şul uq səğət tege Qılıç kilep citte 

Üze qılğan xatasın ul iqrar itte: 

«Məğlüm bulsın, oşbu gönah minnən, – dide, –

Min qıynağan idem ğibri qolnı imde».

Malik əytte şul vaqıtta qara qolğa: 

«Bar, Yosıfnıñ ayağın üp, ğafu sora, 

Küñelen tap, cılı süzlər söyləp aña, – 

Bezneñ öçen izge doğa qılsın imde!»

Qılıç şunduq Yosıfnıñ yanına kilde, 

Yeglıy-yeglıy qarşısında zari qıldı, 

Xata-gönah qılğanına bik ükende. 

İelep Yosıf ayağın üpte imde.

Malik Dəğir Qılıç belən bergə bardı, 

Tezen çügep, qarşısında qul quşırdı, 

Zari qılıp, Yosıfqa bik nıq yalvardı: 

«Kiçerə kür xatabıznı!» – diyep imde.

Yosıfnıñ bu xəlne kürgəç mihre kilde, 

Şul vaqıt ul qul kütərep doğa qıldı, 

Bu doğası şunduq anıñ qabul buldı: 

Mixnət kitep, qar həm yañğır kimi imde.

Küp tə ütmi qarlı-bozlı yañğır tındı, 

Yava torğan yañğır kinət yavmas buldı, 

Bozlar erep, sular ağıp, cirgə señde, –

Qoyaş çığıp, cir yöze şat buldı imde.

Ğibrət alıp monnan, Malik attan töşte, 

Yosıfnıñ ul boğavların kilep çişte, 

Xuca, qollar bar da ğafu üteneşte, –

Malik hərkemnən artıq yalına imde.

Tupas kiyım urnına külmək kiderde, 

Döyədən töşerep, ber atqa menderde, 

Oluğlarğa, keçeklərgə əmer birde: 

«Kərvənnıñ xucası Yosıf, dide imde!»

«həmməgez də Yosıfqa sez buysınığız, 

Olı-keçe, həmməgez xezmət qılığız, 

Monnan arı anı başlıq dip belegez, 

Anıñ əmerennən çıqmağız hiçber imde».

Şul vaqıttan Yosıf süze buldı fərmən, 

Zur dərəcə birde aña təñre-rəxmən. 

Çıqmadı berkem də anıñ boyrığınnan, – 

Malik üze ul quşqannı eşli imde.

Torğan sayın Yosıfnıñ fəheme arttı, 

Bula bardı süze matur, tele tatlı, 

Yözen açsa, böten cihan nurğa battı, – 

Kürgən keşe hiç tə kürep tuymıy imde.

Annan kitep, ber şəhərgə kərvən kerde, 

Ul şəhərneñ əhle bar da kyafer ide, 

Maturlığın ul Yosıfnıñ bar da kürde, – 

Kürgən berse bu xəlgə tañ qaldı imde.

Bar da Yosıfnıñ yanına cıynaldılar. 

Kürep Xaqnıñ bu sənğəten tañ qaldılar. 

Yosıf belən bik küp əñgəmə qıldılar, –

Xəl-əxvəlen soraştılar anıñ imde:

«Əyt, didelər, sine bolay kem bar itte, 

Yözeñ bolay kürkəm itep kem yarattı, 

Kem bu çaqlı bizəp sine maturlattı? 

Bulır idek bez də anıñ qolı imde!»

Yosıf əytte: «Alla – mine bar itüçe. 

Cirdə, küktə bez qolların tuydıruçı. 

Bu eşlərgə layıq barı anıñ köçe – 

Sezne, bezne, bar itte, belegez imde!»

Bu süzlərgə həmməse də inandılar, 

Ber allağa həmməse də tabındılar, 

Pəyğəmbərlegen Yosıfnıñ tanıdılar, – 

Çın küñeldən mö'min buldı alar imde.

Annan kitep, ber gyaəhərgə alar kerde, 

Şəhər xalqı ul Yosıfnıñ kürken kürde, 

Berse aña oxşaş sürət yasap birde, – 

Şul sürətkə tabındılar bar da imde.

Annan kərvən Kodes şəhərenə kerde, 

Ul kərvənnı bək töşendə kürgən ide, 

Böten şəhər xalqına ul əytkən ide: 

«Kərvən kilə, qarşılağız çığıp imde!»

Ğəskər cıyıp, bək kərvənğa qarşı kilde, 

«Bu kərvənnıñ bəge kem dip sorav birde. 

Kərvən əhle bar da aña bolay dide: 

«Kərvənıbız bəge Malik Dəğir imde». 

Kodes bəge bu xəlgə bik ğəcəplənde: 

«Malik Dəğir hər yıl monnan ütə ide,

Bıyıl monda berər xikmət bardır, dide,

Qarşılarğa, yuqsa, fərmən bulmas imde!»

Xaq boyırıp,ifəreştələr kilgən ide, 

Yulda alar Yosıfqa iş bulğan ide, 

hərdəim anıñ yanında yörgən ide, – 

Teldən-küzdən Yosıfnı saqlıylar imde.

hər keşegə dönyada ber pəri bulğan, 

Yosıf belən də şulay ber pəri tuğan, 

hərkem tusa, ber pəri də tuıp torğan, – 

Əgər ülsə, ul pəri də ülgən imde.

Fəreştələr bəkkə mondıy cavap birde: 

«Bu – şul, kemne qarşılarğa əmer kilde. 

Qarşılarğa ğəskər belən sin bar inde, 

Sin töşendə kürgən uğlan, bel, şul imde».

Bu uğlannı kürep, ul bək xəyrən qaldı, 

Fəreştələr əytkəç, xəlne añlap aldı: 

«həmməgez də xörmətləgez bu uğlannı, –

Xörməte hərkemnən artıq!»—dide imde.

Şul uq səğət ül kərvən yanına kilde, 

Xörmət belən Yosıfqa ul səlam birde, 

Ədəb belən Yosıfqa ul bolay dide: 

«Kem ikəneñ bezgə məğlüm it sin imde».

Yosıf aña bolay diyep cavap birde: 

«Töştə sin işetkən keşe şul min inde, 

Qarşılarğa anı boyırıq bulğan ide, – 

Min, hiçşiksez, şul bulamın, sin bel imde!»

Bu süzlərne işetep, bək xəyrən qaldı, 

Qunaq itep, üzenə çaqırıp aldı, 

Yosıfnı həm yuldaşların olıladı, – 

həmməsenə qəder-xörmət qıldı imde.

Kodes bəge əytte: «Miña ni əyterseñ, 

Miña nindi üget-nəsixət birerseñ. 

Əyə Yosıf, miña nilər boyırırsıñ? – 

Ni boyırsañ, min ütərgə əzer imde».

Yosıf əytte: «Əyə məlik, süzem tıñla, 

Minem süzne totıp, ker sin tuğrı yulğa, 

Sindəy bəkkə nigə potqa tabınırğa? – 

Mö'min bulıp, sin ul pottan baş tart imde!»

Ul bək əytte: «Bu süzeñne qabul qıldım, 

Sin söyləgən ul təñregə min buysındım, 

İnde sin xaq pəyğəmbər diyep beldem, 

Ləkin əvvəl potxənəgə kerik imde.

Əgər ul pot töşep, şunda telgə kilsə, 

Sine kürgəç, soravıña cavap birsə, 

Xaq pəyğəmbər diyep sine tanıym, disə, 

Min hiçşiksez mö'min bulam», – dide imde.

Yosıf əytte: «Min rizamın, əydə barıyq, 

İkəv bergə potxənəgə kerep qarıyq, 

Kerep potnıñ xəl-əxvəlen soraştıriq, – 

Nindi cavap birer ikən, kürik imde».

Alar bergə potxənəgə barıp kerde,

Yosıf kergəç, pot şunda uq anı kürde, 

Xərəkətkə kilep, aña səlam birde: 

«Xəqiqət, sin xaq pəyğəmbər!»—dide imde.

Annan soñra pot Yosıfqa səcdə qıldı, 

Kodes bəge, monı kürep, xəlne belde, 

Berlegenə təñreneñ ul bək inandı, – 

Mö'min bulıp, bildən zönnər çişte imde.

Yosıfnı ul bək xörmətləp qunaq itte, 

Asıl kiyım, yögerek at bülək itte,

Bilenə ber altın quşaq bəylətterde, – 

Aña törle qəder-xörmət qıldı imde.

Aldına ul törle aşlar əzer qıldı, 

Yosıf aştan berər kisək qabıp quydı, 

Öç yöz tuqsan keşe aşap-eçep tuydı, – 

Aş-su haman kimemiçə qaldı imde.

Annan Kodes bəge əytte ul Məlikkə: 

«Bu qol layıq, – dide, – bezgə rəislekkə, 

Qol diməgez anı, layıq ul xörmətkə, – 

Ğaqlı anıñ bezdən bik küp artıq imde!»

Malik Dəğir şunda bəkkə cavap birde: 

«Əyye, bezneñ başlığıbız Yosıf, – dide, – 

Baş bulırğa Yosıf bezdən layıq, – dide, – 

Min Yosıfnıñ qolı ğına üzem imde».

Kodes bəge Yosıfnıñ qatına kilde, 

Malik Dəğir barıp, bəktən röxsət aldı, 

Bu cirlərdən kitərgə ul qarar qıldı, – 

Yosıfnı da künderde ul moña imde.

Quzğaldılar, kərvən yənə çıktı yulğa, 

Kodes bəge kilde şul çaq mondıy uyğa: 

«Uğlan, – dide, – quldan kitte, çığiq quva, –

Quıp citep, qullarınnan alıyq imde!»

Unike meñ keşe atqa atlandılar, 

Yosıfnı quıp totarğa uyladılar. 

Malik əytte: «Quıp citə bezne alar!» –

Yosıf: «Citsen, hiç qurıqma!» – diyə imde.

Qayçan ğəskər ul kərvənğa yaqınladı, 

Yosıf, tuqtap: ul ğəskərgə tik küz saldı, 

Anı kürep, barısı da huşsız qaldı, – 

həmməse də attan yeglıp töşte imde.

Unike meñ keşe attan yeglıp töşte, 

huşı kitep, aqılınnan bar da şaştı, 

Kərvən kitte. Şunnan soñ nəq öç kön ütte, –

Alar haman şulay huşsız yattı imde.

Mondıy xəlgə kərvən əhle xəyrən qaldı, 

Yosıf küñlen ğorurlanu çolğap aldı, 

Ul ğorurlıq məydanında səyrən qıldı: 

«Miña oxşaş berkem də yuq!» – dide imde.

«Tumağan həm tumas hiç tə mindəy keşe, 

Kem qarasa siña, kitə anıñ huşı, 

Ber kürergə moxtac bula hərberse, – 

Yözem öçen canın fida qılır imde».

Şul uq səğət ul Cəbrəil tağın kilde, 

Monı aña Xaliq üze quşqan ide: 

«Əyə Yosıf, sin nindi süz əytteñ, – dide, – 

Ğorurlandıñ, Xaq sənğəten sin kür imde!»

Öçençe kön ber şəhərgə kərvən kerde, 

Şəhər xalqı həmməse də pəri ide, 

Şunda Yosıf pərilərneñ yözen kürde: 

hərberese Yosıftan da kürkəm imde.

Qol uylağan hərvaqıt uq turı kilmi, 

Yosıf yözen ul şəhərdə hiçkem kürmi, 

Yözen kürsə, bersenə də tə'sir qılmıy, 

həmməse də añardan kürkəmrək imde.

hərberseneñ Yosıftan da yöze nurlı, 

Sınnarınnan nurlar balqıy törle-törle, 

Barsınıñ da ğaqlı kyamil, üze gar'le, 

Monı kürep, Yosıf xəsrətlənde imde.

Şunda, Xaliq Yosıfqa vəxi künderde: 

«Əyə Yosıf, qödrətemne sin kür inde, 

Kürkeñ belən ber də ğorurlanma, – dide, –

 Xəqiqəttə, kürk birüçe min bit imde».

Qayçan Yosıf mondıy xəlne açıq belde, 

Ğorurlanğanına şunda bik ükende, 

Ğaciz bulıp, təñresenə səcdə qıldı, – 

Təvbə qılıp, zari-zari yeglıy imde.

Aña tağın təñresennən yərdəm kilde, 

Təñre aña maturlığın qabat birde. 

Eçke-tışqı maturlığın berləşterde: 

«Əyə Yosıf, başıñ kütər!» – dide imde.

Ul şəhərdən alar tağın çığıp kitte, 

Yul Misırğa bik yaqın ber cirgə iltte, 

Nil yırmağı yarlarına kilep citte, – 

Malik Dəğir Yosıfqa yəlvara imde.

Malik əytte: «Əyə Yosıf, inde yör sin, 

Nil yırmağı şuşı inde, barıp kür sin; 

Kiñəşem şul: barıp şunda suğa ker sin, –

Tənendəge tuzan-tufraq betsen imde».

Yosıf Malik əmerenə riza buldı, 

Barıp, Nilneñ yırmağına yaqın kilde, 

Qul kütərep, Xaliqqa ul doğa qıldı: 

«Qödrət belən ber pərdə bir», – diyə imde.

Yosıf səvçe doğasın Xaq qabul qıldı, 

Şul uq səğət anda gömbəz pəyda buldı, 

Yosıf gömbəz eçenə kerep, yuındı, –

Tənen hiçber can iyəse kürmi imde.

Bu suda ber balıq yözep yöri ide, 

Şul sudağı balıqlarğa əmer birde: 

«Təñrebezneñ tuğrı dustı suğa kerde, – 

Ədəp saqlap, qaramağız aña imde».

Qaçtı şunduq ul balıqlarnıñ barısı, 

Oyasına kerep kitte oyalısı, 

Küz də salmadı Yosıfqa hiçqaysısı, – 

Bar da aña zur ixtiram saqlıy imde.

Tege balıq Yosıfnıñ yanına kilde, 

Aña üzen kürsətergə qarar qıldı: 

Ul balıqnıñ arqasına Yosıf mende, – 

Arqasında ul nıq basıp tora imde.

Balıqnıñ östendə şulay ul yuındı, 

Nurı meñ mərtəbə artıp balqıp tordı. 

Şul uq səğət Cəbrəil də pəyda buldı, 

Xaq sələmen əytep, kiyım birde imde.

«Yosıf, – dide, – Xaq cibərde siña səlam, 

hərçaq, – dide, – anıñ belən bergə bulam, 

Axırında anı oluğ patşa qılam, 

Ləkin xəzer ul sabırlıq qılsın imde».

Yosıfnıñ su qoyınuı təməm bulğaç,

Arulanıp, çığarğa ul qarar qılğaç,

Kiyengəç həm küñelenə şatlıq tulğaç,

Balıq kilep, üteneçen əytə imde.

Əytte şunda Yosıfqa ul başlıq balıq: 

«Birde miña qödrətle Xaq bik zur baylıq, 

Qödrət belən birde miña padişahlıq, – 

Soltanı min barlıq balıqlarnıñ imde.

Balıqlarnıñ soltanımın, dəvlətemen, 

Ber balağa moxtacmın min ləkin bügen, 

Şuña kürə, əyə Yosıf, xəsrətlemen, – 

Minem öçen bügen doğa sin qıl imde.

Xaq aldında sineñ doğañ qabul bulır, 

Qödrət belən miña ber uğıl buldırır, 

Minnən soñ ul bala miña doğa qılır, – 

Üzem ülgənneñ soñında», dide imde.

Yosıf şunda qul kütərep doğa qıldı, 

Ul doğası Xaq aldında qabul buldı, 

Ul balıqnıñ soñra ike uğlı tudı, – 

Alar da dəvlət iyəse buldı imde.

İkese də kərəmətle bulıp tudı, 

Berəve Yunısnı yotqan balıq buldı, 

Berəve ber yözek tapqan balıq buldı, 

Ul Söləymən pəyğəmbər yözege imde.

Yosıf soltan balıq belən savbullaştı, 

İkese də rəxmət əytep, ayrılıştı. 

Balıq şunda, bəxilləşep, suğa çumdı, – 

Yosıf Maliknıñ yanına kitte imde.

Yosıf şul çaq yılmayıp, şatlanıp qayttı, 

Nurı anıñ elekkedən meñ qat arttı, 

Östendəge kiyeme yözen balqıttı, –

Cirdən kükkə nur suzıldı şul çaq imde.

Yosıf qaytıp kilgənlegen Malik kürde, 

Qollarına qarşılarğa əmer birde, 

Sandıqtan citmeş törle kiyım kiterde 

Yosıf kisen öçen əzer qılıp imde.

Malik anı qarşılarğa üze bardı, 

İñendəge kiyemenə küzen saldı: 

«Monı siña kem kiderde?» – dip soradı, 

Anı kürep təməm tañğa qaldı imde.

Yosıf əytte: «Bu xölləne Xucam birde, 

Təñrem miña şundıy baylıq bülək qıldı, 

Küñlem Anıñ yərdəmendə rəxət kürde, – 

Minem serne tik Ul açıq belə imde».

Malik Dəğir ul urınnan küçep kitte, 

Misırğa bik yaqın cirgə kilep citte, 

Misır xalqı şul çaq küktən ön işette: 

«Misırğa ber böyek şəxes kilə imde.

Malik Dəğir sarayına yul totığız, 

Ul uğlannı kürergə sez omtılığız. 

Ədəmgə hiç oxşamağan ul, küregez 

Fəreştəgə yaqınnan bik oxşıy imde.

Kilüe anıñ sezneñ öçen bulır qotlı, 

Ğaqlı böten, anıñ əytkən süze tatlı, 

Üze gar'le, həm şulay uq xuş xolıqlı 

Kürergə sez tırışığız anı imde!»

Bu süzlərgə misırlılar söyendelər, 

həmməse də barırğa dip cıyındılar, 

Olı-keçe, ir həm xatın cıyıldılar, 

hərberese qarşı çığıp qarıy imde.

Kərvən belən bik küp atlı ğəskər kilde, 

həmməse də alar fəreştələr ide, 

«Aña yuldaş bulığız!» – dip, Xaq boyırdı, –

Yosıf belən alar bergə kilde imde.

Allarında Yosıf kilə xöllə kiyep, 

Tirəsenə yaqtı, matur nurlar sibep, 

Kiterələr zurlap anı şulay itep, – 

həmməsennən ul ayrılıp tora imde.

Misır xalqı, kürep anı, qaldı xəyrən; 

«Ul, – didelər, – ədəmnərgə oxşamağan, 

Üze küktən iñgən ber fəreştə sıman», 

həmməse də aña səcdə qıldı imde.

Qayçan Yosıf Misırğa bik yaqın kilde, 

Aşlarına, sularına ləzzət kerde, 

Yosıf ise bar nərsəgə tə'sir qıldı, –

hər nərsədən ğənbər ise añqıy imde.

Malik Misır şəhərenə kerü belən, 

Sarayında Yosıf urın alu belən, 

Yözendəge pərdəne ul salu belən – 

Saraydan nur tışqa balqıp çığa imde.

Monı kürep misırlılar cıyıldılar, 

Malik Dəğir sarayına ağıldılar, 

Teləkləren aña şunda belderdelər: 

«Qolığıznı ber kürikçe!» – dilər imde.

Malik əytte: «Bu moradqa citalmassız; 

Sarayıma hiç beregez keralmassız, 

Ul Yosıfnıñ güzəl yözen qüralmassız, 

Birməsəgez berər dinar miña imde».

Riza bulıp, berər dinar kiterdelər, 

Röxsət alıp, sarayına uq kerdelər, 

Güzəllegen tuğrı Yosıfnıñ kürdelər, – 

Kürgən keşe yözen qarap tuymıy imde.

İkençe kön Misır xalqı tağın kilde, 

hərberese ike altın alıp kilde, 

Teləkləre Yosıf yözen kürü ide, –

Kürgəç, xəyrən bulıp tañğa qaldı imde.

Öçençe kön, dürtençe kön, bişençe kön –

Arttırdılar hər kön sayın berər altın, 

Yözen kürergə teləde şulay hərkem, – 

Kürgən sayın, haman kürep tuymıy imde.

Annan soñra şulay unınçı kön kilde, 

hərqəysesı ul kön unar altın birde, 

Olı-keçe ul Yosıfnıñ yözen kürde, –

Kürgən bere huşınnan uq yazdı imde.

Qayberəvlər qiyəfəten xupladılar, 

Qayberəvlər xolqına bik soklandılar, 

Qayberəvlər rəsüllegen añladılar, – 

hərber törkem berər törle kürde imde.

Qiyəfəten kürgən – malın fida qıldı, 

Xolqın kürgən keşe – canın fida qıldı, 

Yegerme meñ keşe şunda şəhid buldı, 

Rəsüllegen kürgən iman kitrə imde.

Soñra Xaqtan şundıy xökem-fərmən buldı: 

Malik Yosıfnı sarayğa alıp kilde, 

Anıñ öçen altın körsi 30 əzer qıldı, – 

Şul körsidə Yosıf urın aldı imde.

Sörənçelər tirə-yaqqa belderdelər:

«Bu uğlannı satıp ala kem?» – didelər. 

«Çın qimməten beler anıñ kem?» – didelər, 

«Kem bəhəsen citkersə, şul alsın imde!»

Monı iştep, Misır xalqı bar da kilde, 

Olı-keçe, bay həm fəqir əzer buldı, 

Xəlvəçelər, ikməkçelər ömet qıldı, – 

hərberese:«Min alsamçı!» – dilər imde.

Ə ber qarçıq ber kiləp cep alıp kilgən, 

«Bu uğlannı min alırğa telim», – digən, 

Ul kürməkçe bulğan şundıy xəylə belən, – 

Şulay itep, Yosıfnı ul kürgən imde. 

Rivəyət bar: anda ber qız bulğan, imeş, 

Ul Binte-Tabiun dip atalğan, imeş. 

Bu xəllərdən ul da xəbər alğan, imeş, –

Ul Yosıfnı alırğa dip kilgən imde.

Meñ döyəgə töyəp törle mal kitergən, 

hər atqa ber çibər qaravış mendergən, 

həmməsenə zatlı kiyemnər kidergən, –

Qimmətle tac kiderep barsına imde.

Şul rəveştə ul sarayğa kilep kerde. 

Ul Yosıfnıñ kürkəmlegen üze kürde, 

Pəyğəmbərlek nurın kürep, xəyrən buldı, –

Xaq sənğəten kürep tañğa qaldı imde.

Yosıftan ul soradı: «Sin nindi uğlan, 

Qol tügel sin, monı açıq kürep toram, 

Sin əyt miña, sin kem həm kem uruğınnan, 

Qaysı soltannıñ uğlı sin?» – dide imde.

«Layıq tügel mondıy xəldə sin qalırğa, 

Tiyeş tügel hiç tə qol dip atalırğa,

Layıq tügel ber kem də sine alırğa, – 

Kem citkersen çın bəhəñne sineñ imde?!

Nidən bolay xəsrəteñ zur, küñeleñ tar,

Qayğı-xəsrət nik yar buldı siña, əy yar,

Əyt sin miña, monıñ nindi xikməte bar, –

Xəl-əxvəleñ miña açıq söylə imde. 

Dönyada hiç sindəy keşe bulğanı yuq,

Siña oxşaş ber keşe də tuğanı yuq,

Mondıy sıyfat berkemdə də bulğanı yuq, – 

Sin, hiçşiksez fəreştə bit!» – dide imde. 

 «Sine işetkəç, bar malım fida qıldım, 

Sine satıp alırğa dip monda kildem, 

Bar xəzinəm töyəp alıp kilgən idem, –

Xəzer anıñ citməslegen beldem imde!»

Yosıf anıñ süzlərenə cavap birde 

(hərkem anı tañğa qalıp tıñlap tordı), 

Küzlərennən gəvhər kebek yəş tügelde, – 

Bik döres həm matur itep söyli imde.

Yosıf əytte: «Xəlemne ber təñre belə,

Anıñ xökme qollarına layıq bula,

Ni qılsa da, anı layıq itep qıla, –

Bu təqdirne miña tik Ul birde imde.

Şundıy itep mine də Ul icat itte. 

Mondıy kürkəm yözne miña Üze birde, 

Östemə bu qazanı da Ul cibərde, –

 Anıñ xökmen hiçkem yığa almıy imde.

Əgər də qol kirək ikən, sin satıp al, 

Küpme layıq, şul bəhəne sin birep qal, 

Bu eştən bul azat, əgər citməsə mal, –

Tik sorama təfsilen bu xəlneñ imde!»

Bu süzdən soñ qız Yosıfnıñ qulın aldı, 

Ber təñrene tanıdı həm mö'min buldı, 

Yosıf anı möselmən dip iğlan qıldı, –

Saf tel belən qız iman kiterde imde.

Böyek məvlə oşbu qıznı ğafu qıldı, 

Qız bar malın dərvişlərgə öləşterde, 

Üze yalğız səüməğəğa barıp kerde, –

Böten gomren ütkərde ul şunda imde.

Təñre-cəlil aña ğafu bülək qıldı, 

Böten eşe təñregə ğibədət buldı, 

Anıñ barlıq gönahları yarlıqandı, –

Köne-töne yəşəde ul şunda imde.

 

V fasıl. Zöləyxə turında xikəyət

Qolaq salıp tıñlağız sez oşbu süzne, 

Ul Zöləyxə – məlikzədə, Taymus qızı, 

Tulğan ayday balqır ide anıñ yöze, –

Ocmaxtağı xur qızına oxşıy imde.

Taymus Məğrib cirlərendə patşa ide, 

Ğəskərləre yöz meñ irdən aşa ide, 

Kük iyəse aña bik zur baylıq birde, – 

Dönyada ul oluğ məlik bulğan imde.

Anıñ milke dönya malı belən tulğan, 

hərvaqıtta üze ul potqa tabınğan, 

Anıñ Zöləyxə isemle qızı bulğan, – 

Bu xəllərneñ asılın añlağız imde.

Ul Zöləyxə məlik Taymus qızı ide, 

Yəstığı şul atasınıñ teze ide, 

Ber kön Yosıf sürəten ul töştə kürde, –

Anı çın dip añlağan həm belgən imde.

Yağqub niçek Yosıfnı yaratqan bulsa, 

Yosıf anıñ itəgendə yatqan bulsa, 

Zöləyxə da şundıy ide atasına, –

Yaratqandır bəlki artığraq ta imde.

Zöləyxəder könne yoqlap yata ide, 

Şunda Yosıf sürəten ul töştə kürde, 

Kürü belən şunduq aña ğaşiq buldı, –

Uyanıp ul yeglıy-yeglıy kilde imde.

Taymus əytte aña: «Qızım, nik yeglıysıñ, 

Küñleñə nindi uy kilde, ni teliseñ, 

Töştə berər nərsə kürep, teləmimseñ? –

 Teləgeñne beldersəñme miña imde».

Əytte aña Zöləyxə: «Min yoqlıy idem, 

Töşemdə min bik zifa ber sürət kürdem, 

Uyansam, yuq ide tirə-yündə berkem, –

Səbəbe şul yeglavımnıñ minem imde.

Küz aldımda ul bik açıq pəyda buldı, 

huşım alıp, küñelemne əsir qıldı, 

Ğaqılımnı, sabırımnı tartıp aldı, –

Küñlem anı bertuktavsız teli imde».

Taymus əytte: «Əgər anı kürsəm ide, 

Anıñ qayda ikənlegen belsəm ide, 

Malım-mölkem aña fida qılsam ide, –

Qavıştırır öçen sezne!» – dide imde.

Zöləyxə təməm yoqıdan məxrüm qaldı, 

Ay şikelle nurlı yöze təməm suldı, 

Ber nərsə də aşamas həm eçməs buldı, – 

Köne-töne gel Yosıfnı uylıy imde.

Şundıy xəldə tögəl ber yıl təməm buldı, 

Ul Zöləyxə bu sürətne tağın kürde, 

Ügetləp ul, Zöləyxəğa bolay dide: 

«Ya Zöləyxə, ügetemne sin tot imde!

Sin bel şunı: sin – mineke, min  – sineke, 

Bula kürmə minnən başqa hiçkemneke, 

Onıtma bu ğıyşqım sində ikənlekne, –

Minnən üzgə hiçkemgə küz salma imde!»

Zöləyxə bu süzlərenə razıy buldı, 

Uyandı da yaq-yağına qarap tordı. 

Sürət aña ber cirdə də tabılmadı, 

Şul vaqıt ul huşsız bulıp avdı imde.

Atası bu xəlne belep, qaldı xəyrən, 

Ğıyşıq səbəp ikənlegen belde annan, 

Qıldırsa da şifaxənəsendə dərmən, –

Ğaqlı qaytmıy, dəva fayda itmi imde.

Ğaqlı kitte, yatsa — yoqlap kitə almıy, 

Kitersələr rizıq, avız itə almıy, 

Keşe belən söyləşmi, süz əytə almıy, –

Tabiblar hiç dəva taba almıy imde.

Öçençe yıl sürətne ul tağın kürde, 

Bu yulı ul nıq ant itep sorav birde: 

«Əytçe, kem sin, torğan cireñ qayda? – dide. 

Bar nərsədən mine məxrüm itteñ imde!»

Yosıf əytte: «Ya Zöləyxə, kür sin mine, 

Min Misırnıñ xökemdərı, sin bel inde, 

Misırğa kil, teləsəñ sin mine, – dide, –

Tabarsıñ sin, şunda mine, şiksez imde.

Sabır belən eşlə ləkin sin bu eşne, 

Sabır belən eşlənə hər eşneñ başı, 

Moradına tiz citə sabırlı keşe, –

Mondıy eştə kürkəm sabır kirək imde».

Zöləyxə uyanıp urınınnan tordı. 

Xəlne añlap, zihenen həm ğaqlın cıydı, 

Atasına da əytergə qarar qıldı: 

«Teləgənem – Misır şahı!» – dide imde.

Bav-boğavın çişterde, ğaqılı qayttı, 

Süze buldı elekkedən kübrək tatlı, 

Maturlandı tele, yözneñ nurı arttı, – 

Əmma üze gel Yosıfnı uylıy imde.

Zöləyxənıñ torğan cire – Məğrib ile, 

Yıraq annan ul Misırğa baru yulı, 

Atlı keşe ütsə anı köne-töne, 

Ay yarımda barıp citə dilər imde.

Nəq yegerme cide bəktən yavçı kilde, 

hərqəysesı altın taclar kigən ide, 

Alar bik küp mal həm altın xaç kiterde, –

həmməse də Zöləyxənı teli imde.

Yavçılarnıñ hərbere ber bəktən kilde, 

Zöləyxənı xatınlıqqa dimli ide, 

Tik Zöləyxə atasına bolay dide: 

«Mine Misırnıñ gazize alsın imde».

Qayçan Taymus mondıy xəlne açıq belde, 

Yazu yazıp, Misırğa keşe künderde, 

Yazuında xəlne ap-açıq belderde: 

«Ber qızım bar, ul tik sine teli imde.

Atım – Taymus ibne Talus, bel sin anıq, 

Ber qızım bar minem, siña ul bik layıq, 

Şundıy təqdir yazğan aña təñrem – Xaliq, –

Teləsəñ, üzeñ yavçıñnı cibər imde.

Küp soltannar sorıy, tik ul riza bulmıy, 

Oşatmıy ul hiçbersen də, künle barmıy, 

Xəterennən sine hiç tə çığaralmıy,— 

Riza bulsañ əgər, bezgə belder imde.

Min qızımnı, çının əytəm, siña birəm, 

Meñ döyəgə məhər-cihaz töyətterəm, 

Meñ qaçırğa törle nərsə yöklətterəm, – 

hər döyədə zatlı yefək bulır imde.

Tağın meñ qol, meñ qaravış – bülək bulır, 

Alar siña hərvaqıtta xezmət qılır, 

hər əmreñə buysınırğa əzer torır, – 

Qaysı xıta, qaysı rumi bulır imde».

Ul çaq Misırnıñ gazize Qitfir ide, 

Taymus xatın ilçeləre aña birde, 

Qitfir, uqıp ul yazunı, riza buldı, –

Cavap yazıp, cibərde ul ilçe imde.

«Kem teləsə mine, anı min telərmen, 

Yöz meñ telək belən anı qarşılarmın, 

Mal-milkemneñ barın aña bağışlarmın, –

Çın küñeldən qabul qıldım», – dide imde.

Qitfirneñ ul ilçeləre kilgənnən soñ, 

Taymus anıñ cavap xatın alğannan soñ, 

Uqıp anı eçtəlegen belgənnən soñ, 

Zöləyxənı Misırğa cibərde imde.

Meñ döyə həm qaçırğa mal töyətterde, 

Meñ atqa qol həm qaravış atlandırdı, 

Zöləyxə Misırğa şulay kilep kerde, – 

Sarayda ul ber təxet qordırdı imde.

Tacın kiyep, təxetkə menep utırdı, 

Küñele açılıp, şatlıq belən tuldı, 

Güyə aynıñ undürtençe köne tudı, –

Yöze nurlı qoyaş kebek balqıy imde.

Bik söyende: «Moradıma citəm, – dide, –

Misır gazizeneñ yözen kürəm, – dide, – 

Barça malım dərvişlərgə birəm, – dide, –

Moradıma ireştem min, şöker imde!»

Şul səğəttə bəklər belən ğaziz kilde, 

Bəklər çığıp kitte, ğaziz yalğız qaldı. 

Zöləyxə anı kürügə föryəd qıldı: 

«Bu nindi ir, nigə qaldı?» – dide imde.

Qaravışlar xəlne aña söyləp birde: 

«Bu ir – Misırnıñ gazize Qitfir, – dide. –

Xəqiqəttə, sineñ ireñ şuşı inde, – 

Ədəpsezlek kürsətmə sin», – dilər imde.

Zöləyxə monı işetkəç, təməm şaştı,

Föryəd qılıp, təxetennən avıp töşte,

Qaravışlar həmməse də qayğırıştı, – 

Monı kürep, yegladı Qitfir da imde.

Qayçan Zöləyxə tağın añına kilde,

Nindi xəldə qalğanlığın açıq belde, 

Mondıy qayğı həm xəsrəttən yöze suldı, –

Qaravışlar şunda annan sorıy imde.

Alar əytte aña: «Əyə şahe cihan! 

Sinsez bezgə kirək tügel oşbu cihan, 

Avıp töşteñ anı kürgəç bolay nidən? – 

Mondıy xəlne añlatıp bir bezgə imde!»

Zöləyxə əytte: «Yıraqta qaldı ilem, 

Nidən bolay avır buldı minem xəlem, 

Ah, ayanıç, rəncem bik zur, yıraq yulım, – 

Niçə könlek mixnət zaya buldı imde!

Mondıy tügel ide minem töşkə kergən, 

Layıq tügel bu ir miña, açıq kürəm, 

Oxşaşı yuq monıñ hiç tə anıñ belən, –

Ğaqlı, kürke anıñ mondıy tügel imde.

Tulğan ayday balqıy ide anıñ yöze, 

Bal-şikərdən tatlı ide anıñ süze, 

Rəxət taba ide yözen kürgən keşe, – 

Ansız miña böten dönya yəmsez imde.

Töşemdə ul miña vəğdə qılğan ide, 

Ni səbəptən vəğdəsenə qarşı kilde? – 

Niqədərle yul ğazabı ərəm buldı, –

İl-şəhərem bik yıraqta qaldı imde!»

Cıyıldılar barlıq ölkən qaravışlar, 

Cılı süzlər belən birde üget añar: 

«Əyə xatun, sabır qıl sin, – dide alar, –

Sabır belən morad xasil bula imde.

Belep bulmıy, bəlki təñre yərdəm qılır, 

Kürgən töşeñ bəlki çınğa turı kiler, 

Ber kön bəlki ul moradıñ xasil bulır, –

Teləgeñne ütəv aña ciñel imde».

Bu ügetne ul Zöləyxə qabul qıldı,

 Misırda torıp qalırğa riza buldı, 

Anıñ seren ber keşe də belmi qaldı, – 

Xətta Qitfir ni bulğanın belmi imde.

Ütep kitte bik küp vaqıt annan birle, 

Zöləyxə üzen Qitfirdən saqlıy ide, 

Yözen ömet suldırsa da təməm inde, 

Ul şulay da gel Yosıfnı uylıy imde.

Saqlıy ide Qitfirdən Xaq Zöləyxənı, 

Saqlıy ide Yosıf öçen diyep anı, 

Qitfir hiç tə belmi ide ni bulğannı, – 

Xəcət bulsa, pəri qızı kilə imde.

Ul Zöləyxə Qitfirgə hiç irek birmi 

Üzen saqlıy,Qitfirgə hiç yaqın kilmi, 

Qitfir isə mondıy xəlneñ ayılın belmi, –

Zöləyxə dip pəri qızın qoça imde.

Annan soñra nəq cide yıl ütep kitte, 

Törle xəllər buldı, bik küp aylar ütte, 

Yosıf Misırğa nihəyət kilep citte, –

Misırda ul qol itep satıla imde.

Sörənçelər bazar buylap yögerdelər, 

«Bu uğlannı satıp ala kem?» – didelər 

Kürkle yözennən pərdəsen kütərdelər, –

Yöz nurları kön yaqtısın qaplıy imde.

Ber keşe də anı satıp alalmadı, 

Bəhə birep, aña yaqın kilalmadı, 

Misır malı aña bəhə bulalmadı, – 

Cihan malı anıñ öçen citmi imde!

Ul çaq Misırda Qənzəfər Malik ide, 

Mondıy xəbər añarğa da məğlüm buldı. 

Dəğir uğlan yanına ul çaqrıp aldı: 

«Qolıñ kiter, bez də kürik!» – diyə imde.

Şul uq səğət Qitfir mondıy əmer birde: 

«Saray aldı məydanın bizəgez, – dide, –

Zatlı yefək tüşəklər tüşəgez», – dide, –

Tirəsenə körsilər qordılar imde.

Böten xalıq körsilərgə utırdılar, 

Şul uq səğət Yosıfnı da kiterdelər. 

Olı-keçe cömləse xezmət qıldılar, –

Utırdılar körsilərgə bar da imde.

Qayçan Yosıf şul məydanğa kilep kerde, 

Nurı böten saray eçen nurlandırdı. 

Zöləyxə da, qarap şunnan, anı kürde, –

Kürü belən huşsız avıp töşte imde.

Qaravışlar Zöləyxə yanına kilde,

huşsız avıp töşüenə ğəcəplənde:

«Nidən bolay huşsız bulıp avdıñ?» – dide, –

həmməse də cıyılışıp sorıy imde.

Zöləyxə əytte: «Quyığız, şunda töşim, 

Niçə yıllıq xəsrətem belən qavışıym, 

Ayırılu xəl-əxvəlləren soraşıym, –

Xəqiqət bu – qavşu köne kilde imde.

Teləgənem bit ul minem belegez sez, 

Minem öçen anı satıp alığız sez, 

Barlıq malım şuña fida qılığız sez, – 

Nindi bəhə sorasa da birep imde!»

Fəreştələr – Yosıf nəbineñ yuldaşı – 

Əytte şunda: «Niçek alsın tikmə keşe, 

Barı ğaziz eşli alır mondıy eşne, 

Ğəzizdəy şah qına alsa alır imde!»

Sörənçelər qıçqırıp iğlan ittelər: 

«Bu uğlannı satıp alır kem?» – didelər, –

«Un törle hönəre bar!» – dip belderdelər, –

hönərləren berəm-berəm sanap imde.

«Berençedən – buyı zifa, sılu üze, 

İkençedən – kürekle həm yaqtı yöze, 

Öçençedən – tele bik saf, turı süzle,

Citmeş ike telne təməm belə imde!

Dürtençedən – keşelekle həm şəfqətle, 

Bişençedən – Alıp batırday ğəyrətle, 

Altınçıdan – bik küplərdən ul qüətle, – 

Köçe anıñ qırıq irdən artıq imde.

Cidençedən – dine böten, diyənətle,

Sigezençe – xiyənətsez,əmənətle,

Tuğızınçı – xolqı güzəl, tele tatlı, 

Unınçıdan – pəyğəmbərlər nəsle imde».

Qitfir, monı işetep, bik xəyrən qaldı, 

Yosıfnıñ kürkəm yözenə küzen saldı, 

Kürü belən, sabrı kitep, huşsızlandı, – 

Berər səğət huşsız qalıp tordı imde.

Ğaziz əytte: «Miña anı satığız sez, 

Ence-mərcən, gəvhər-yaqut alığız sez, 

Nindi bəhə tiyeş – iğlan qılığız sez, – 

Çın bəhəsen belderegez açıq imde!»

Ber fəreştə – Yosıfnıñ yuldaşı – kilde, 

Malikqa ul şıpırt qına kiñəş birde: 

«Avırlığı qədər altın sora, – dide, – 

hərber tovar anıñ qədər tartsın imde».

Dəğir əytte: «Bu ülçəvgə altın sal sin, 

Avırlığı anıñ Yosıf qədər bulsın, 

Quy ülçəvgə tağın malnıñ küp törlesen, – 

hərber töre uğlan qədər tartsın imde».

Qitfir şunda mondıy şartqa riza buldı, 

Şul uq səğət xəzinəgə üze bardı, 

Ülçəvgə ul nəq biş yöz meñ altın quydı, –

Barlıq altın Yosıf qədər tartmıy imde.

Ülçəvgə ul tağın östəp altın quydı, 

Aları da Yosıftan küp ciñel buldı, 

Xəzinədə altın-kömeş hiç qalmadı,— 

Böten malı Yosıf qədər tartmıy imde.

Yefək-atlas, misek-ğəmbər – barın quydı, 

Gəvhər-yaqut, ence-mərcən tağın quydı. 

Bu bəhədən Qitfir təməm ğaciz buldı, –

Barlıq malı Yosıf qədər tartmıy imde.

Ğaziz əytte: «Bolay səvdə barıp çıqmas, 

Mondıy səvdəneñ şartı ütəlep betməs, 

Bu bəhəğə böten dönya malı citməs, – 

Citməgənen bülək it sin miña imde».

Dəğir əytte: «Bu şartqa min riza buldım, 

Bu bəhəğə citkən qədər malıñ aldım, 

Citməgənen inde siña bülək qıldım, 

Bu uğlannı rəxmət əytep birəm imde».

Şunnan soñra ul Yosıfnı ğaziz aldı, 

Malik Dəğir şunda aña küzen saldı, 

Qulındağı pəyğəmbərlek nurın kürde, – 

Satqanına ükende ul şunda imde,

«Ah, – dide ul, – qayda minem ul dəvlətem? 

Niçek sine moña çaqlı min belmədem? 

Qulımdağı oşbu nurnı hiç kürmədem, – 

Bügen bu eş minem quldan kitte imde».

Malik əytte: «Əyə Yosıf, yözeñ yaqtı, 

Fəreştələr sıyfatlı sin, süzeñ tatlı, 

Ədəmnərdə kürgənem yuq bu sıyfatnı, 

Əyt sin miña, sin kem?» – diyep sorıy imde.

Yosıf əytte: «Siña xəlem söyləp birəm,

Kemlegemne siña xəzer məğlüm qılam,

Söylim siña monı ləkin ber şart belən:

Bu seremne keşelərdən saqla imde!

Kem ikənen siña açıq əytim inde: 

Xəqiqətter,Tuğrı Yosıf dilər mine, 

Olı babam təñrebezneñ dustı ide, – 

Atam minem İsxaq uğlı Yağqub imde!»

Malik, monı işetkəç, bik xəsrətlənde: 

«Nik belmədem, – dide, – elek mondıy xəlne, 

Ul tuğrımnan ayırılıp, pəyğəmbərne 

Niçek bolay min qollıqqa sattım imde!

AH, qızğanıç, belgən bulsam monı elek, 

Satar idemmeni sine qol itterep, 

İltər idem ətkəyeñə, azat qılıp, –

Bulır idem üzem sineñ qolıñ imde».

Yosıf əytte: «Bu mömkinlek inde ütte, 

Təñre xökme buldı, qulda çara bette, 

Mondıy xəllər kürer küzne kürməs itte, –

Xaq əmrenə buysınırğa kirək imde».

Malik əytte: «Əyə Yosıf, xaq pəyğəmbər, 

Açıq əytim, uğılım yuq, tik qızım bar, 

Minem öçen doğa qıl sin bügen, zinhar, 

Sineñ doğañ, şiksez, qabul bulır imde».

Yosıf səvçe qul kütərep doğa qıldı, 

Xaliq aldında doğası qabul buldı, 

Ul Maliknıñ yegerme dürt uğlı tudı, –

Barçası dəvlət iyəse buldı imde.

Malik Dəğir aña yənə sorav birde: 

«Sine miña satuçılar kemnər ide, 

Nik sattılar şulay oçsız alar sine? –

Monıñ seren sin añlatıp birçe imde».

Yosıf əytte: «Min bu serne əytə almıym, 

Yalğan söyləp xaq süzdən baş tarta almıym, 

Ələk belən şaytan küñlen bayıtalmıym, –

Ul seremne açmıym, yəşren qalsın imde.

Ayırılır vaqıt citte, açıq bel sin, 

Xəzer inde çın küñeldən razi bul sin, 

«Min Yosıfnı kürdem» diüdən tıyıl sin, – 

Əmənətem: bu seremne saqla imde!»

Beraz vaqıt ütkəç Qitfir uyğa qaldı, 

Alğanına Yosıfnı poşaman buldı: 

«Xəzinədə altın-kömeş hiç qalmadı, 

Moxtaclıqqa töştek, böldek», – dide imde.

Yosıf əytte: «Əyə soltan, əmer qıl sin, 

Xəzinəçe xəzinəñə barıp kilsen, 

Anda nərsə qalğanlığın barıp kürsen, 

Qaytıp, annan, xəbər birsen siña imde».

Xəzinəçe xəzinəgə barıp kerde, 

Xəzinədəge xəllərne kürep belde, 

Yögrep qaytıp, Qitfirgə ul xəbər birde: 

«Xəzinədə mal tup-tulı!» – diyep imde.

Xəzinəçe bik söyenep qaytıp kilde, 

Söyençeləp Qitfirgə ul söyləp birde, 

Ğaziz, monı işetep, bik ğəcəplənde, –

Mondıy xəlgə xəyrən qalıp tora imde.

Xəzinəçegə ul şunda sorav birde: 

«Nindider ber xikmət bardır monda, – dide, – 

Buş xəzinə niçek alay tulsın inde? 

Bu moğciza, bu bərəkət qaydan imde?»

Xəzinəçe əytte: «Monıñ seren belmim, 

Məğnəsenə üzem də min hiç töşenmim, 

Mondıy xəlne işetmədem hiçkemnən min, –

Serne belsə, tik bu uğlan beler imde».

Yosıf əytte ul ğəzizgə: «Əyə soltan, 

Minem bar ber xucam fəqət – təñrem-söbxən, 

Bu igelek həmməse də barı annan, – 

Aña yuqtan bar itü bik ciñel imde.

Sin şunı bel – añardan bit bu ğinəyət, 

Qödrəte zur – anıñ eşe bu kərəmət, 

Aña ğına qılam daimi şöker-rəxmət, – 

Ə sezgə min hiç burıçlı tügel imde».

Xəzinəçe əytte: «Şunda yöri idem, 

Şul vaqıt min Yosıfqa bik yaqın kildem, 

Küktən qoşlar oçıp töşte, üzem kürdem, –

Qoşlar aña keşelərçə dəşte imde.

Alar əytte: «Əyə Yosıf, inde kür sin, 

Qimməteñ həm bəhəñ küpme, inde bel sin, 

Təñrebezneñ xökemenə riza bul sin, – 

hərvaqıtta aña ğına sıyın imde.

Monnan elek sin közgegə baqqan ideñ, 

Közgedə üz kürkeñ kürep əytkən ideñ: 

«Satılır qol bulsam əgər,  – digən ideñ, – 

Miña bəhə kem citkerer ul çaq imde?»

İnde bəhəñ nindilegen beldeñme sin? 

Təqdir sine nişlətüen sizdeñme sin? 

Nindi bəhəğə sattılar, kürdeñme sin? – 

Tik unsigez yarmaqqa satıldıñ imde!

İnde kür sin – bəhəñ xəzer küpme buldı, 

Xaliq siña şundıy zur igelek qıldı, 

Buşap qalğan ul xəzinə tağın tuldı. –

Təñrebezgə şöker qıl, əyt rəxmət imde!»

Ğaziz tağın Yosıfnıñ yanına kilde, Qəder, 

xörmət kirəklekne açıq belde.

Alıp kilep, Zöləyxəğə bolay dide: 

«Sin bu izge uğlançıqnı saqla imde.

Ya Zöləyxə, xörmət qıl sin bu uğlanğa, 

hərvaqıtta kürsət layıq qəder aña, 

Tırış minnən artıq anı olılarğa, –

Yosıf bezneñ üz uğlıbız bulsın imde».

Zöləyxə anıñ bu süzen qabul kürde, 

Yosıfnı ul olıladı, xörmət qıldı, 

Öç yöz altmış törle kiyım əzerləde,— 

hər könne ber törlesen kiderde imde.

Yosıf əytte: «Bu eş niçek döres bula, 

Bu kiyemnər layıq kiyemmeni qolğa? 

Bu keşene boza torğan ber eş bula, –

Mondıylarnı xətta Ğaziz kimi imde!»

Zöləyxə əytte: «Söyeklem, añla inde, 

Ğaziz siña şundıy kiyım layıq kürde, 

Çınlıqta ul üze şundıy əmer birde, –

Sin kisəñ, nur östenə nur bulır imde».

Üz qulları belən tarıy çəçen anıñ, 

Ence-mərcən quşıp ürə tolımnarın, –

Şundıy xəldə tınıçlığı kitte cannıñ, –

Ğıyşqı ciñde, hiç qalmadı sabrı imde.

Yosıf kürken küplər belən çağıştırdı, 

Qarar tapmıy, mesken, ğaciz bulıp qaldı, 

Axır çiktə Yosıfqa ul ğaşiq buldı, –

Könnən-köngə ğıyşqı anıñ arttı imde.

Ul bik möşkel xəldə sizde soñra üzen; 

Tik ber səğət kürmi torsa Yosıf yözen, 

Sabrı bette, añlamadı berkem süzen, –

Ni əytsə də «Yosıf!» diyep əytə imde.

Şundıy xəldə tamırınnan qan aldırsa, 

Tamırına tabib pəke belən sızsa, 

Şul çağında qanı ağıp cirgə tamsa, 

Cirdə Yosıf iseme yazıla imde!

Qayçağında küze anıñ kükkə töşsə, 

Kük yözendə küze yoldızlarnı kürsə, 

Berər vaqıt əgər şunda Yosıf kilsə, –

Yoldızlar da Yosıf ismen əytə imde!

Cuydı təmamtınıçlığın, huşı kitte, 

Xəlen şunda Yosıfqa ul məğlüm itte, 

Qulın suzıp Yosıfnıñ ul qulın tottı, 

Anıñ belən potxənəgə kerde imde.

Əytte: «Sənəm», moxtaclığım töşte siña, 

Oşbu uğlan hiçber şiksez layıq miña, 

Ber yərdəmeñ kürsət, zinhar, min qolıña, –

Bu uğlannı buysındır sin miña imde!»

Yalvarıp ul şul sənəmgə, zari qıldı, 

Ğıyşqı ciñde, sabırın ul təməm cuydı, 

Küñeldəge seren yəşerməskə buldı, –

Çarasızdan sənəmgə yalvardı imde.

Monı kürep, Yosıf səvçe doğa qıldı, 

Sənəm avıp töşte də un kisək buldı, 

Şul çaq sənəmgə təñredən əmer kilde, 

Sənəm: «Yosıf – xaq pəyğəmbər!» – dide imde.

Zöləyxə təñre sənğəten açıq kürgəç, 

Sənəmgə xaqtan söylərgə əmer kilgəç, 

Sənəm telgə kilep, açıq əytep birgəç, 

Sorav birde Zöləyxə Yosıfqa imde.

Zöləyxə əytte: «Mondıy xəl nidən kilde, 

Böten sənəm nilektən un kisək buldı?» 

Yosıf əytte: «Monı təñre şulay qıldı, 

Bu eşeñne yaratmadı sineñ imde.

Zöləyxə əytte: «Şunısı ğəcəp menə, 

Bu sənəmne ul təñreñ soñ niçek kürə, 

Sənəmemə mondıy xurlıq nik kiterə, –

Sənəm öydə həm örtelgən xəldə imde?»

Yosıf əytte: «Şundıy qödrətkə Ul iyə, 

Qollarınıñ hərber xəlen açıq belə, 

Bozıq eşlər hərçaq aña məğlüm bula, 

Kemneñ qayda, nişləgənen kürə imde».

Zöləyxə əytte: «Əgər ul şundıy ikən, 

Kilsen xəzer ul Xaliqtan bezgə yərdəm, 

Bayağıday böten bulsın tağın sənəm, 

Əyə Yosıf, sin sorasañ: bulır imde.

Min bik qurqam – potxənəgə malik kerer, 

Sənəmneñ un kisək bulğanlığın kürer, 

Nidən buldı mondıy xəl, dip sorav birer,

 Uylamasın bez ğəyeple diyep imde».

Şul uq səğət Yosıf səvçe doğa qıldı, 

Təñre anıñ teləgənen qabul qıldı, 

Sənəm şunduq bayağıday böten buldı, – 

Monı kürep, Zöləyxə tañ qaldı imde.

Annan soñ da ğıyşqı haman tə'sir qıldı, 

Ğıyşqı anıñ könnən-köngə artıp tordı, 

Yoqısınnan məxrüm qaldı, yöze suldı, – 

Aşav-eçü qayğısı da kitte imde.

Ber kön ğaziz Zöləyxə yanına kerde, 

Anıñ xəlen tabibqa ul söyləp birde, 

Tabib kilep, Zöləyxənıñ qulın aldı, –

Tamrın totıp, xəlen anıñ sorıy imde.

Zöləyxə ğəzizdən serne yəşrə ide, 

(Şuña kürə ğaziz berni töşenməde.) 

Tabibtan Zöləyxə seren yəşerməde, 

Tik ser itep, xəlne söyləp birde imde.

Tabib əytte: «Monda ber çir kürmimen min, 

Nindi dəva kirəklegen belmimen min, 

Nidən çirləgənen əytə almıymın min, 

Xəqiqəttə, ğıyşıq eşeder bu imde!

 

VI fasıl. Dayaneñ  Zöləyxədan xəlen soravı 

Zöləyxə ber könne yoqlap yata ide, 

Ber  dayase kerep, anıñ xəlen kürde: 

«Əyə xatun, siña nərsə buldı,— dide,— 

Ni  səbəptən mondıy xəlgə töşteñ imde?

Xuca xanım, ni səbəptən küñeleñ tar, 

Yözeñ təməm sarı  bulğan, ni qayğıñ bar? 

Cəfəñ minnən yəşermiçə söylə, zinhar,— 

Xəleñ zəğif, kəyefeñ bik naçar imde!»

Zöləyxə ul dayasenə cavap birde, 

Şunda  aña söyləp birde böten serne, 

Bu serne ul başqalardan saqlıy ide: 

«Saqlıy  kür bu serne, zinhar!»—dide imde.

Əytte aña: «Kənğənneñ şul qol uğlanı, 

Əyə  dayam, beləsender inde anı? 

Mondıy xəlgə ul töşerde mine barı, —

Anıñ  ğıyşqı mine şulay itte imde!»

Daya ette: «Tiktən tügel bu  xəl siña, 

Nik əytmədeñ əvvəlrək bu xəlne miña, 

Qılır idem min  məslixət ber eş moña,— 

Moradıñ ul çaqta xasil bulır imde.

Ğaşiqlarnıñ xəle haman şulay bula, 

Ğaşiqnı gel şundıy  telək biləp ala, 

Ul ğaşiqnıñ yöze könnən-köngə sula,— 

Təqəte  də, qüəte də qalmıy imde.

Əyə, xanım, ğıyşıq xəle ciñel bulmıy, 

Tabiblar  ul dərtkə dərmən taba almıy,— 

Böten dönya şatlanğanda, ğaşiq kölmi,— 

Qayğırta  ul yar qayğısın haman imde».

Zöləyxə əytte: «Dayam, döres əytəseñ, 

Minem xəlgə bigrək  layıq süz əytəseñ, 

Minem öçen nişlərgə niyət itəseñ? 

Yuqsa, mine bu dərt təməm ütrer imde.

Ni qılırğa quşsañ, şunı qılır idem, 

Sineñ  hərber əmreñə buysınır idem, 

Bu ğazaptan bötenləy qotılır idem,— 

Tik  ireşsəm ide moradıma imde».

Daya əytte: «Malıñ sarıf qılu kirək, 

Ğıyşqıñ öçen malıñ  qorban bulu kirək, 

Mal-mölkəttən təməm küñleñ tuyu kirək,— 

Ğaşiq  bulsañ, bar xəzinəñ tük sin imde!»

Xatun əytte: «Əyə dayam, riza bulam, 

Sineñ  hərber kiñəşeñə min buysınam, 

Malım-mölkem həmməsen də fida qılam,—  

Minem öçen ni qılsañ da, sin qıl imde».

Daya əytte: «Tözüçelər əzer bulsın, 

Siña  layıq saray alar bina qılsın, 

Şundıy bulsın — kürgən keşe xəyrən  qalsın, 

Böten eçe bizəkləngən bulsın imde.

Eçen ence-mərcən belən tüşəsennər, 

Qızıl altın ağaçlar  şunda tezsennər, 

Botaqları tirə-yaqqa cəyelsennər, 

Cimeşləre  törle-törle bulsın imde.

Törle-törle bağanalar tezlep torsın, 

Berniçəse  alarnıñ çın ence bulsın, 

Berniçəse törle axaqtan yasalsın,— 

Berniçəse  qızıl mərcən bulsın imde.

Bağanalar arasında quvaq üssen, 

Quvaqlarnıñ  həmməse də altın bulsın, 

Töplərendə ügez sını basıp torsın,— 

Ul  ügezlər saf kömeştən bulsın imde.

Saf həm qızıl altın atlar basıp torsın, 

Gəvhər-yaqut,  encelər belən bizəlsen, 

Yannarında törle ağaç üsep torsın,— 

Cimeşləre  törle-törle bulsın imde.

Ağaçlarğa bik küp  qoşlar qundırılsın, 

Ul qoşlarnıñ həmməse də törle bulsın, 

Ul saraynıñ eçe şulay nəqeşlənsen, — 

həmməse də sandal-göldən  bulsın imde.

Ul saraynı şundıy itep eşləsennər: 

Un  meñ törle nəqeş belən bizəsennər, 

Divarların bəllür belən  eçləsennər,— 

Altın-kömeş belən balqıp torsın imde.

Saray eçen cofar belən  tüşəsennər, 

Tüşəmnərgə cəvhər qəndillər elsennər, 

Ğud, ğənbər həm mişek belən tötətsennər,-

həm bizəkle, həm xuş isle  bulsın imde.

Törle-törle sürət bulsın tüşəmendə, 

Sürət  bulsın dürt divarnıñ həmməsendə, 

Yasasınnar şunda Yosıf sürəten  də, 

Siña oxşaş ber sürət tə bulsın imde.

Quydır maxsus təxet saray urtasına, 

Kiyemnərneñ  kiyenep iñ zatlısına, 

Kiyep asıl taşlar tezgən tac başıña, 

Nurlar  balqıp, şul təxetkə utır imde.

Qaravışlar xezməteñə əzer bulsın, 

Qızıl  altın qəsə bar da totıp torsın, 

Mişek-cofar, ğənbər ise  tötəp torsın,— 

Gömbəze də qızıl altın bulsın imde.

Çaqırtıp al Yosıfnı, ul kilep kersen, 

Törle  bizək, sürətlərgə küze töşsen, 

Qarav belən təxettə ul sine kürsen,— 

Küpme  sabrı bulsa da, ul cuyar imde.

Monı kürgəç, huşın, ğaqlın ul cuyaçaq, 

Ömet bar ki, şul  çaq siña buysınaçaq, 

Küñlendəge dərtkə dərmən tabılaçaq,— 

Şul  çaq sineñ morad xasil bulır imde!..»

Zöləyxə daya kiñəşen məğqül kürde, 

Xəle ləkin anıñ bik  nıq zəğiflənde, 

Ber kön ğaziz şəfqət belən sorav birde: 

«Rənceñ  nidən, ni teliseñ?»—dide imde.

Xatun əytte: «Osta tözüçelər  kilsen, 

Miña layıq saray alar bina qılsın, 

Saray  eçe ğəcəp bizəkləngən bulsın,— 

Törle sular anda ağıp torsın imde».

Qitfir şunduq bu turıda əmer birde, 

Tözüçelər  osta bizəkçelər kilde, 

Bizəkle həm bik nıq saray bina qıldı, 

Ul  ostalar bar da şunda eşləp imde.

Zöləyxə ence-mərcənləp çəçen ürde, 

Ence-mərcən belən  üze zinnətlənde, 

Bizənep, ul şul sarayğa kilep kerde,— 

Yöz  nurınnan saray eçe balqıy imde.

Östenə ul zatlı yefək külmək kide, 

Başına  da bizəkle tac kigən ide, 

Nurlar balqıp torğan təxetenə mende,— 

Yözennən  də yaqtı nurlar balqıy imde.

Ul boyırğaç Yosıfnı da öndədelər: 

«Sine xatun çaqırdı, bar,  ker!» — didelər; 

Kötməgəndə anı şulay  aldadılar: 

«Bezgə ğaziz quştı monı»,—  diyep imde.

Yosıf şunduq aşığıp sarayğa kerde. 

Təxetendə utırğanın  anıñ kürde, 

Abaylap, ul tuqtaldı da kire dünde,— 

Sizep  xəlne, ul qaçmaqçı buldı imde.

Yosıf xəveflənep, tuqtap qalu belən, 

Kergənenə  ükenep, borılu belən, 

Zöləyxə bu xəlne kürep alu belən, 

Cide  işekne biklətep quydı imde.

Başında tac, küz uynata, qaş  sikertə, 

Söyləgəndə sulışınnan xuş is börkə. 

Cənnəttəge  xur qızına oxşıy bik tə, 

Ayağında mərcənnər çıltırıy imde.

Yosıf əytte: «Xödəvəndə, xödəvəndə, 

Sineñ xökmeñ kiterde  bit mine monda. 

Bu fetnəgə töşkən qolğa sabır qayda?— 

Qödrət  belən kürkəm sabır sin bir imde!»

Bəs, Zöləyxə anı citəklərgə buldı, 

Ğıyşqın  dəlil itep, aña höcüm qıldı, 

Söyenep, Yosıfnıñ qulın totıp  aldı,— 

Köçənep, anı üzenə tarta imde.

Xatun əytte: «Töşemdə min sine kürdem, 

Şunda  sineñ güzəllekkə ğaşiq buldım, 

Malım-mölkem sineñ öçen fida  qıldım,—-

Moradımnı bügen xasil qılam imde!»

Qısıp totqan Zöləyxə Yosıfnıñ qulın, 

Yöze  tulğan ay şikelle balqıy nurın, 

Yosıf teli üz saflığın saqlav  yulın: 

«Qotqar!» — diyep, təñregə yəlvara imde.

Yosıf əytte: «Avlaq saray tezdergən bigg, 

Xur  qızları kebek üze bizəngən bit, 

Şaytan mine azdırırğa  teləgən bit, 

Saqla, təñrem, məkerlərdən!»—diyə imde.

«Xödəvəndə, teləgem ütəlmi qalsa, 

İblis-ləğin  əgər də ükenmi qalsa, 

Sinnən yərdəm həm qotqaru kilmi qalsa, 

Yağqub  uğlı tübənlekkə töşər imde!»

Tuğrı Yosıf Xaligına bik  yalvardı, 

Tuğrılıqnı bozmadı ul, tuğrı qaldı, 

Yalavlarnıñ  cidesen də bəyləp quydı, 

«Saqla, Allam!»—dip sıyındı Xaqqa imde.

Xaliq əytte: «Yərdəm sorap miña kildeñ, 

hərvaqıtta  mine yərdəmçeñ dip beldeñ,— 

hiç qayğırma, fetnələrdən azat buldıñ,— 

həm  qotqaram, həm xörmətle qılam imde».

Yosıf əytte: «Cibər, xatun, gönahlanmıyq, 

Xaqqa gönah  qılıp, bozıq eşkə barmıyq. 

Mondıy yazıq eşlər belən bılçıranmıik,—

 Sabırlıq  qıl, şaytan kim-xur bulsın imde».

Ə Zöləyxə Yosıfqa gel qarşı kilde, 

Güzəllegen anıñ  haman maqtıy birde, 

Berəm-berəm maturlığın sanıy ide, 

Maqtağan  sayın maqtavı arttı imde.

Əytte aña: «Sin şəfqətle, məxəbbətle, 

Xolqıñ  yaxşı, yözeñ yaqtı, süzeñ tatlı, 

Bu saraynı tözettem sineñ sıyfatlı,— 

Nəqeşeñə  sin ber genə küz sal imde!

Nəqeşləren kürep, Yosıf ğəcəplənde, 

Maqtap  anı: «Bigrək matur saray,— dide,— 

Ləkin nigə ğaziz rəsme  kürenməde? — 

Sineñ belən bergə ul da kirək imde».

Cavap birde ul Zöləyxə şunda añar: 

«Bu  sarayda gazizneñ ni qatnaşı bar? 

Bu nəqeşlər bar da siña  oxşağannar, 

Anı maxsus sineñ öçen tözdek imde.

Bu saray bit annan bigrək  siña layıq, 

Bu — arttırıp əytü tügel, süzem anıq, 

Ğıyşqıñ  tatlı həm bik yaxşı sineñ xolıq, 

Sineñ ğıyşqıñ miña tə'sir  qıldı imde».

Yosıf əytte: «Mine ğaziz satıp aldı, 

Minem  ğədət-xolqım aña oşap qaldı, 

Ul bit mine uğlı itep qabul qıldı,— 

Atama  niçek xiyənət itim imde?

Xiyənətçelərne Xaliq hiç yaratmıy, 

Doşmannarğa  cəzəsınnan kire qaytmıy, 

Yərdəm sorap kilgənnərne kire qaqmıy, 

Sabır  it sin, qurıq, aña sıyın imde!» 

Zöləyxə anıñ süzləren hiç  tıñlamıy,

Ügetləren qabul itmi, hiç  añlamıy,

Aña layıq ber süz də hiç əytə  almıy,

Tik üz süzen qabat-qabat  söyli imde.

hər süzendə Yosıfnı gel maqtap söyli, 

Süzen  birmi, riza bulmıy, qavşu teli, 

Yəlvara həm tübənçelek belən sorıy,— 

Barlıq  kürkəm sıyfatların sanıy imde.

«Əyə Yosıf,—di ul,—sineñ süzeñ tatlı, 

Yalıqmıyça  tıñlar öçen ul rəxətle, 

Yözeñ nəfis, süzləreñ xup, mörəvvətle,  

İşetügə, can rəxətem arta imde.

Sineñ belən ber küreşü can  rəxəte,

Matur yözeñ qoyaş kebek, ğıyşqıñ qatı, 

Buyıñ-sınıñ tañ qalırlıq, süzeñ cete,

Xəncər kebek üzəgemə ütə imde.

Siña oxşaş berkemne də min bit belmim, 

Ber  mizgel də sinsez sabır qıla almıym, 

Sinnən başqa ber sulış ta ala  almıymın,-

Ayırılsam, canım tınğı tapmıy imde.

Yaña tuğan ayğa oxşaş qaşlarıñ bar, 

Encelərgə  oxşaş sineñ teşləreñ bar, 

Misek-cofar ise kilgən çəçləreñ bar,— 

Ürergə  üz qulım belən layıq imde.

Ğəcəp nəfis qara bödrə çəçləreñ bar, 

Keşelekle həm  yağımlı süzləreñ bar, 

Ber sirpelsə, canğa ütər küzləreñ bar,— 

Kerfekləreñ  yörəgemne tişə imde.

hərber əytkən süzeñ turı, üzək özgeç, 

Buyıñ zifa, sınıñ  matur, gəvdəñ töp-töz. 

Bik zur baylıq: ayaq-qullar həm nurlı yöz  

Bülək itkən kük iyəse siña imde.

Qızıl yaqut kebek sineñ yañaqlarıñ, 

Yəş  almadan nəfisrəkter iyəkləreñ, 

Bal-şikərdən tatlıraqtır irennəreñ,— 

İke  irneñ küñlem ürtəp tora imde.

Yaña üskən talçıbıqtay barmaqlarıñ, 

Ence-mərcəndəy  yasalğan tırnaqlarıñ, 

Qafurdan da ağraq sineñ beləkləreñ,— 

Qul-uçlarıñ yefəktən də yomşaq imde.

Xəqiqət şul: tınğı belməs itteñ mine, 

Ah,  qızğanıç, qayçan citər qavşu köne, 

Kürep torsam ide haman,Yosıf, sine, 

Kürmi torsam, hiç sabırım qalmıy imde.

Əyə Yosıf, süzləreñ xuş, üzeñ  gar'le, 

Kürməgənder hiçkem sineñ tösle yarnı, 

Kürgənem yuq ber keşe  də sindəy nurlı,—

 Analardan sindəy bala tumas imde!»

Bu süzlərne tuğrı Yosıf tıñlap tordı, 

Zöləyxənıñ  maqsatın ul açıq belde. 

Yomşaq qına itep aña cavap birde,— 

Üget  belən aña kiñəş birə imde.

Yosıf əytte: «Ya, Zöləyxə: süzem tıñla, 

Minem  əyter süzləremne yaxşı añla, 

Tənneñ əgər canı çıqsa, şunı uyla: 

Kürkle  yözneñ hiç tə nurı qalmas imde.

Kürkle yözlər kəfen sarıp gürgə kersə, 

Küp  tə tügel, gürendə tik öç kön torsa, 

Əgər dustı gür eçendə anı  kürsə,— 

Kürməs  öçen, yöz çöyerep qaçar imde.

Gür eçendə kürkəm yözneñ kürke qaçar, 

Yılan-çayan,  qort-qırmısqa anı aşar, 

Ozın çəçlər qorığan kük qoyılıp töşər,— 

Ə gəvdəse berni toymıy yatar imde.

Cete küzlər kürməs bulır həm sulırlar, 

Ence  kebek ap-aq teşlər qoyılırlar, 

Altmış söyək həmməse də yuq bulırlar, 

İte  çerep, vəyrən bulıp qalır imde.

Gür eçendə bar maturlıq bozılaçaq, 

Cide  əğzə señerləre özeləçək, 

Qort-qırmısqa, yılan-çayan tezeləçək, 

Avız-borın, həm  tamaqqa tulıp imde.

Gürgə kersə, kürkle yözneñ  nurı betər, 

Xəyləkər qol yaman eştən anda nişlər? 

Burıçlılar  şul burıçlı xəldə kitər,— 

Burıç belən anda baru naçar imde!

Matur-yəmsez — barçası yuq bulaçaqlar, 

Gür  eçendə totqın bulıp qalaçaqlar, 

Kem ni qılğan — şul qılğanın  tabaçaqlar,—

 Unda-sulda fəreştələr yazar imde.

İnde beldeñ—xəllər nindi bulaçağın, 

Qollarınnan məvlə  xisap alaçağın. 

Qol ni qılsa — anda şunı tabaçağın,— 

Yaman  eştən tıyılırğa kirək imde».

Zöləyxə əytte: «Minem bu dərtem ayrıq, 

Qurqıp  annan vaz kiçərgə dərmənım yuq, 

Ayrılu utın mul yottım, xəsrətem küp,— 

Qavşu  dərte sabırımnı aldı imde!

Bik küp vaqıt siña xəlem min söylədem, 

Siña  layıq saray saldım həm bizədem. 

Sine söydem həm sin canıma əyləndeñ, 

Bar  malım həm mölkem fida qıldım imde!»

Yosıf əytte: «Miña saray hiç kirəkmi, 

Ocmaxtağı  saray moña hiç tiñ kilmi. 

Ocmax sarayında rəxət hiç kimemi,— 

Anda saray — baqıy, monda  — fani imde».

Zöləyxə əytte: «İnde sin ni əytəseñ, 

Küñleñdə  ni bar, nərsə ömet itəseñ, 

Əyt sin miña, kemnən də bulsa qurqamsıñ?  

Yegetlegeñ əllə sineñ yuqmı imde?!»

Yosıf əytte: «Min qurqam tik  təñrebezdən, 

Üzemne min saqlıym şulay gönah eştən, 

Əxirətne uylap,  şulay saqlıq ltəm,— 

Şul səbəple siña qarşı toram imde».

Zöləyxə əytte: «Sin buysın, Yosıf, miña, 

Küpme cəfə  kitererseñ tağın canğa, 

Min yegetlek eşləp kildem sineñ yanğa,— 

Sin  xucam bul, min xezmətçeñ bulıym imde!»

Ul Yosıfnıñ qulın tağın totıp aldı. 

Aña  qarap şulçaq Yosıf ta yılmaydı. 

Şunduq kisət üle tavış yañğıradı: 

«Yaqın  kilmə uynaşqa sin!»—dide imde.

Şul uq səğət qurqıtulı əyət iñde. 

«Gönahqa  sin yaqın barma!» — digən imde, 

Küz aldına şunduq Yağqub nəbi kilde,— 

Barmaq  yanap, ul da anı tıydı imde.

Şulay itep, atası da pəyda buldı, 

«Yaman  eştən küñleñne tıy, uğlım!»—didv, 

Anı kürep, tuğrı Yosıf  sabır qıldı,— 

Xaqtan qurqıp, ul tıyılıp qaldı imde.

Xaliqınnan qurqıp küñlen tıyıp  qaldı, 

Atasınıñ kürenüe ğibrət buldı.

Bozıq eştən yöz çöyerep, təvbə qıldı,— 

Zöləyxə  añarğa taba kilə imde.

Şul uq səğət yənə ber fəreştə kilde, 

Monı aña təñre üze  quşqan ide: 

«Bar, Yosıfnıñ arqasınnan sıypa,— dide.— 

Tuqtalıp  ul şunda, təvbə qılsın imde».

Annan tağın təñredən ber  əyət iñde, 

«Gönah  qılğan — cəzə alır»,— digən ide, 

Yosıf monıñ  ni ikənen açıq belde,— 

Alladan ul  qotqaruın sorıy imde.

Bu əyətlər ul Yosıfqa məğlüm bulğaç, 

Qurqıtu  həm kisətüe añlaşılğaç, 

Yaman eştən qotılırğa yərdəm bulğaç, 

Xaqqa  sıyınıp, bozıq eştən qaça imde.

Zöləyxə təxettən töşep, tacın saldı, 

Kilep, Yosıfnı muynınnan qoçıp aldı, 

Tuğrı Yosıf azğınlıqqa barmıy qaldı: 

«Bu — bozıq eş, təñre kürer!» — diyə imde.

Ul saray eçendə ber pot tora ide,

Aña Zöləyxə üze tabına ide,

Şul potnı ul külmək belən qaplap kilde:

«Təñremne min qaplap quydım!» — dide imde.

Monı kürep, Yosıf aña sorav birde: 

«Ul  potıñnı nigə qaplap quydıñ»,—dide, 

Zöləyxə Yosıfqa mondıy cavap  birde: 

«Oyalamın min təñremnən»,— dide imde.

Yosıf əytte: «Ya Zöləyxə, sin nişlədeñ,— 

Bu  ğəcizne niçek təñre diyep beldeñ? 

Anı şulay çatır belən qaplap  quydıñ,— 

Min təñremne niçek qaplıy alam imde?!

Pot yasalma əyber, təñre—bar itüçe, 

Kürep  tora Ul hərtörle yəşren eşne, 

Annan qaçıp qotılalmıy hiçber keşe, 

Ə pot ğaciz: kürmi, totmıy, belmi imde.

Pot — ğaciz ul, kirək tügel  qaplap quyu, 

Tübənlek ul aña təñre dip tabınu, 

İzge eşkə bozıq eşne  qatıştıru,— 

Vallahi, buhiç döres eş tügel imde.

Təñre kürer, tik kürgəndə hiç yalğışmas, 

Anıñ  yazğan təqdiren qol añlıy almas, 

Təñre cibərgən uq çitkə hiç  taypılmas, 

Anı qaza uğı diyep añda imde!»

İşetkəçten monı, xatun xəylə qordı, 

Ğıyşqı-dərte  elekkedən bitər buldı, 

Qaçmağayı Yosıf dip ul gömən qıldı,— 

Bik  nıq totıp, cibərmiçə tordı imde.

«Nik qaçasıñ, saray avlaq tügelmeni,

Böten cire cəvhər-axaq  tügelmeni, 

Min-söykemle siña layıq tügelmeni,— 

Yuqmı əllə yegetlegeñ sineñ imde?!

Yosıf əytte: «Yarlıqavçı təñrem-rəxmən! 

Taba almıym qotılırğa hiçber dərmən, 

Qödrət belən kotkara kür  mine annan,— 

Zöləyxənıñ məkre sabrım aldı imde!»

Ul məñgelek, mərxəmətle təñre-rəxmən,— 

Ul  berdənber citəkləvçe bezne haman,— 

Qödrət belən Yosıfqa ul itte  yərdəm.— 

Cəbrəilne añarğa künderde imde.

Təñre əytte Cəbrəilgə: «Ya Cəbrəil, 

Bik  tiz barıp Yosıfnı sin ügetləp kil, 

Eşli kürmə, bu eş siña layıq  tügel, 

Bozıq eştən nəfsene tıy, dip əyt imde».

Kilep citte ul izge rux  şunduq üze, 

Ul kilügə nurğa çumdı dönya yöze, 

Citkerde  ul Xaqtan aña səlam süze — 

Arqasınnan sıypap, üget birde imde:

«Əyə,— dide,— Yağqub uğlı, Yosıf siddiq, 

Xucam  siña künderde küp sələmnər bik, 

Bu eş siña layıq tügel, sin çığıp kit, 

Bozıq  eşkə sin buyala kürmə imde!»

Qayber təfsirçelər söyli: «Təñre-rəxmən 

Bolay  diyep ul Yosıfqa birgən ilham: 

«Əyə çit cirlərdə mixnət çikkən uğlan, 

Bu  xəlne sin üzeñ uylap qara imde:

Anda xəsrət yortında bar ibne İsxaq, 

İbne-Yəmin  bik sağına sine hər çaq, 

Uylap qara, alarnıñ bu xəlenə baq,— 

Qavışudan  ömet özmi alar imde.

Qödrətem zur: vaqıt citkəç tabıştıram, 

Yərdəm  itep, sezne tağın oçraştıram, 

Sez xəsrətlelərne şul çaq qavıştıram,— 

Dus  şatlanır, doşman xəsrət çigər imde».

Qödrət belən ul Qitfirnıñ canın alam, 

Gür eçendə  əsirlekkə duçar qılam. 

Təqdirne min şulay itəm qödrət belən,— 

Zöləyxəğa  iman bülək itəm imde.

Misırda sin padişahlıq qılaçaqsıñ, 

Zöləyxənı  nikax belən alaçaqsıñ, 

Ul — sineke, sin anıqı bulaçaqsıñ,— 

Zur  xörmətle padişah bulırsıñ imde!»

Qayçan Yosıf Xaqtan şundıy  ilham aldı, 

Anıñ mondıy belderüe məğlüm buldı, 

Xaliq aña şundıy zur igelek  qıldı, 

«Qotqar!» — dip, ul təñregə yalvardı imde.

Xaliq əytte: «Yöz dünderep qaçu — sinnən, 

Qödrət belən cide qapqa açu — minnən, 

Azat itəm Zöləyxənıñ fetnəsennən,— 

Möşkel eştən qotılasıñ şulay imde».

Təñresenə sıyındı da, Yosıf qaçtı, 

Qödrət belən  qapqalarnı Xaliq açtı, 

İsən-imin Yosıf bik söyenep çaptı,— 

Zöləyxə qul suzıp,  quva kitte imde.

Bəs, Zöləyxə Yosıfnı tiz  quıp citte,

Quıp citep, itəgennən bik  nıq tottı,

Art itəge Yosıfnıñ yertılıp  kitte,— 

Tış qapqadan ul aşığıp çıktı imde.

Ğaziz şunda tora ikən, monı kürde,

Zöləyxənıñ töse təməm kitkən ide, 

Sizenep,  ğaziz alarğa sorav birde,— 

Ni bulğanın belergə ul teli imde.

İñ berençe Zöləyxə yögerep kilde: 

«Uğlan  miña yavız təqdim qıldı,— dide,-

Aña nindi cəzə tiyeş, sin əyt  inde: 

Törməme, yə cəzəlavmı?»—dide imde.

«Bu uğlannı,— di Zöləyxə,— sal zindanğa, 

Qurqıt üzen, kisət həm bir üget aña, 

Yə bikləp quy, taşlamıyça ğəyep  miña, 

Ədəpsezlek eşləməsen bütən  imde».

Ğaziz əytte ul Yosıfqa: «Sin ni qıldıñ, 

Mondıy  eşne eşləvgə sin niçek bardıñ? 

Vafasızlıq eşləp, zur gönahlı buldıñ,— 

İl  aldında bezne risvay qıldıñ imde!»

Yosıf əytte: «Əyə ğaziz, ul ğəyeple, 

Xəqiqəttə  min arumın, ul yazıqlı, 

Zöləyxənıñ şəhite yuq, min — şahitlı, 

Keçek  uğlan tanıqlıqnı birer imde».

Ğaziz əytte: «Ul uğlan bit yaña tuğan, 

Tuğanına  uncide kön genə bulğan, 

Mondıy yəştə söyli almıy hiçber uğlan,-

Niçek  itep ul tanıqlıq birsen imde?!»

Yosıf əytte şunda aña: «Əyə soltan, 

Qödrəte zur, qüətle  ul təñrem-söbxən, 

Ul söylətsə, söyli alır oşbu uğlan,— 

Xaqlığıma  ul tanıqlıq birer imde».

Şul vaqıtta ğaziz Qitfir əmer birde, 

Ul  balanı anası tiz alıp kilde, 

Qitfir anı kütərep, qulına aldı,—  

Yağımlılıq belən sorav birə imde.»

«Əyə sabıy,— dide ğaziz şunda aña,— 

Sindəy  bala kilməgənder bu dönyağa. 

Monda bulğan xəldən nilər məğlüm  siña?-

Kürgəneñne bezgə söyləp bir sin imde».

Açıq itep, matur itep söyli bala, 

Tıñlap tora süzen  ğaziz, qarap aña, 

Süzlərenə böten ğələm tañğa qala,— 

Telgə  kilep, ul kürgənen söyli imde.

Bala əytte: «Min ğəybətçe  bula almıym, 

Yala yağıp, Xaqqa gönah qıla almıym, 

Yalğan  tanıqlıq birügə bara almıym, 

Təñrem kürep üze xökem qılır imde!

Əyə ğaziz, sin bu süzne işet minnən, 

Añla  serneñ kilgənlegen aslı nidən, 

Məğlüm bulır bu eş Yosıf itəgennən: 

Yırtıq  bulsa, ul ğəyepsez bulır imde!»

Ğaziz xəlneñ nindilegen açıq belde: 

Yosıfnıñ  art itəgendə yırtıq kürde, 

Ul sabıynıñ tanıqlığın qabul qıldı: 

«Zöləyxə,  ğəyep sində!» — dip əytte imde.

«Ya Zöləyxə,— dide Qitfir,— süzeñ yalğan, 

Açıqlandı: sin ikənseñ yazıq qılğan, 

Sin ğəyeple, ğafu üten, bar, Yosıftan,— 

Təvbə qılıp, bu eşeñne sin quy imde».

Annan ğaziz Yosıfqa küp üget birde, 

Yomşaq süzlər belən  annan bik ütende, 

Eşne añarğa tapşırıp, bolay dide: 

«Zöləyxənıñ  seren, zinhar, saqla imde!»

Annan soñra ğaziz monnan çığıp kitte, 

Zöləyxə  Yosıf yanına kilep, əytte: 

«Sabıy niçek söyli aldı şulay?!» —  dide, 

Tañğa qalıp bu ğibrətle xəlgə imde.

Yosıf əytte: «Ya Zöləyxə, sin kürdeñme, 

Qadir-təñre  qödrətenə töşendeñme, 

Ğibrət alıp, bozıq eşlərdən dündeñme, 

Xaq  quşqanğa bala söyli aldı imde!»

 

VII fasıl

Ul Misırdağı qaysıber xatın-qızlar, 

İşetep  bu xəlne, bergə cıyıldılar, 

Zöləyxənıñ xəlen söyləp köleştelər,— 

hərberese  ber törle süz söyli imde.

«Ul Zöləyxə üz qolına ğaşiq bulğan, 

Qolı aña  buysınmağan, risvay qılğan, 

Eşneñ nidə ikənlegen ğaziz belgən,— 

Qolın  quıp barğan çaqta kürgən imde».

Zöləyxənı ğəyepləvçe ul xatınnar 

hərberese  ber törle süz söyləgənnər: 

«Pətşəbikə şundıy eş qılğan,— digənnər,-

Xalıq  aldında xur-risvay bulğan imde!»

Zöləyxənı ğəyepləgən xatınnardan: 

Qayberese, imeş,  tilemsərək bulğan, 

Berniçəse, imeş, bozıq eşlər qılğan,— 

Üzləre  risvaylar bulğan dilər imde.

Qayçan bu xəl Zöləyxəğa  məğlüm buldı, 

Bik zur məcles cıyıp, barsın da çaqırdı. 

Məclesenə  dürt yöz xatın-qız cıyıldı,

 Utırdılar bar da türgə kerep imde.

Şulçaq Yosıftan Zöləyxə bik ütende: 

«Bu  yulı sin ber süzemne tıñla inde, 

Min çaqırğaç, kilep ker  məcleskə,— dide,-

Ul xatınnar kürkeñne ber kürsen imde».

Yosıfnı ul bik zinnətləp kiyenderde, 

Üz qulları  belən çəçen tarap ürde, 

Qulına zur qızıl altın tabaq birde,— 

Yosıf  anı şul məcleskə iltte imde.

Ul xatınnar körsilərgə utırdılar, 

Berər  pıçaq həm əflisun tottırdılar: 

«Əflisunnı kisegez!»—dip boyırdılar,— 

Nəq  şul vaqıt Yosıf kilep kerde imde.

Bar da borılıp, Yosıfqa qaradılar, 

Güzəllegen  kürep anıñ tañ qaldılar, 

həmməse də qarap torıp şunda añar, 

Əflisun  dip, barmaqların kiste imde.

Alar aña şul qədərle qaradılar, 

Üzləreneñ  barmaqların turadılar, 

Turavların hiç kenə də toymadılar,— 

həmməse  də şulay xəyrən qaldı imde.

Alar əytte: «Vallahi, bu ədəm tügel, 

Töşerə  alır qulına kem mondıy qol, 

Monı kürep, niçek şaşmıy qalsın küñel,-

hiçşiksez  ul fəreştəder!»—dilər imde.

Zöləyxə əytte: «İnde sez  kürdegezme, 

Yözem nidən sulğanlığın beldegezme, 

Ber  kürüdə qulığıznı kistegezme, 

Aqılığız cuydığızmı?» — diyə imde.

«Nəq cide yıl inde anı min kürgəngə, 

Ğıyşqım añar  köçəyəder könnən-köngə 

Ğaciz buldım, çara tapmıy mondıy xəlgə,-

Dimək, sabrım  seznekennən artıq imde!

Kürdegezme, nidən rəncemyıñ nigeze? 

Bu  uğlannıñ qoyaştan da nurlı yöze, 

Buyı zifa, meñ mərtəbə tatlı  süze,— 

Yözen  kürgən — canın fida qılır imde!»

Zöləyxə əytte: «Əmremə yə buysına, 

Şulay minem bu  rəncemə dəva bula, 

Yə yaptıram, ul zindan eçendə qala,— 

Böten  gomre şul zindanda ütsen imde».

Yosıf isə təñresenə gel yalına: 

«Saldır mine,— di,—  Qitfirneñ zindanına, 

Töşərmen dip qurqam  gönah tozağına,— 

Bozıq eştən zindan  miña artıq imde!

Zindan artıq Zöləyxənıñ taləbennən, 

Sıyınamın,  rabbım, yərdəm sorap Sinnən, 

Qotqar mine Zöləyxənıñ məkerennən,— 

Ya  ilahım, min zindannı saylıym imde!»

Təñre Yosıfnıñ teləgen qabul qıldı, 

İblis-ləğinneñ  moradı bulmıy qaldı, 

Zöləyxənıñ fetnəsennən qotıldırdı, 

Bozıq eştən Yosıf  nəfsen tıydı imde.

Xatun əytte: «İnde Yosıf, ni  qılasıñ, 

Əmeremə minem əllə buysınamsıñ, 

Yə bulmasa, zindanğa riza  bulamsıñ,— 

Bolarnıñ sin qaysısın saylıysıñ imde?»

Yosıf əytte: «Təñremə gönah qıludan, 

Bozıq  eşlər eşləp oyatqa qaludan, 

Qıyəmət kön Xaq aldında xur buludan 

Bügen  miña yaxşıraq ul zindan imde».

Bu cavapqa Zöləyxənıñ açuı çıktı, 

Ğərlənde ul, küñelenə  xəylə töşte, 

Yosıfnıñ bilendəge kəməren çişte,— 

Yefək  kiyemnəren də saldırdı imde.

Zöləyxə məlik Rəyyən yanına bardı, 

Məlik Rəyyənğa ul  Yosıftan zarlandı: 

«Ber qol uğlan,— dide,— buysınmavçan buldı,-

Boyırsağız, zindanğa saldıram imde.

Anı qimmət bəhəğə min alğan idem, 

Böten malım şuña fida  qılğan idem, 

Ul uğlannan bik küp ədəpsezlek kürdem,— 

Işanığız,  tuğrılıqnı belmi imde».

Cavap birde Zöləyxəğa məlik Rəyyən: 

«Buysınmasa  əgər şulay ul qol uğlan, 

Ul uğlanğa tiyeşleder törmə-zindan,— 

Röxsət birəm,  anı totqın it sin imde».

Bəs, Zöləyxə şunduq kire qaytıp kitte, 

Ostalardan  ber zur sandıq əzerlətte: 

«Bu sandıqqa salığız Yosıfnı!» — 

Yökçe  kütərep zindanğa iltte imde.

Qayçan ğaziz Qitfir mondıy  xəlne belde, 

Açulanıp, Zöləyxə qarşına kilde: 

«Yosıf — ğəyepsez, bar  ğəyep sində!»—dide,—

 Sandıqtan ul Yosıfnı  çığardı imde.

Bav-boğavın saldırdı həm kiyenderde, 

Yefək  həm atlas tüşəklər tüşətterde, 

Tirəsenə xezmətkərlər quyıp, əytte: 

«Tiz  çığaram, hiç qurıqma»,— dide imde.

Küp tə tügel, berniçə kön ütkəç şunnan 

Canın  aldı ul gazizneñ təñre-rəxmən, 

Qərdəşe bar ide anıñ — məlik Rəyyən, 

Soltanlığı  şul Rəyyənğa qaldı imde.

Zindan əhlen azat itte məlik Rəyyən, 

Çığarmadı  tik Yosıfnı ul zindannan. 

Cəbrəilgə əmer birde təñre-rəxmən,— 

Xaq  sələmen citkerde ul aña imde.

Cəbrəil ber ap-aq ence alıp kilde, 

Yotarğa quşıp, anı  Yosıfqa birde, 

Yosıf xikmət həm töş yurav ğilmen belde,-

Moğcizalı  pəyğəmbər ul buldı imde.

Yəmənnəndən Misırğa ber şımçı kilde, 

Bik  küp mallar kitertep, ul rişvət birde, 

İkməkçe həm şərəbçene ant  itterde: 

«Ağu biregez Rəyyənğa!»—diyep imde.

Qayçan Rəyyən bu eşlərne belep aldı, 

İkesen də alarnıñ  zindanğa saldı, 

Bik küp yıllar alar şul zindanda qaldı, 

Totqın  bulıp xəsrət çikte şunda imde.

Ul şərəbçe bu zindanda ber töş kürde: 

«Töş  yuravçı keşe monda barmı?» — dide. 

Tuğrı Yosıf şərəbçegə cavap  birde: 

«Töşeñ söylə, üzem yurıym!»—dide imde.

Ul şərəbçe əytte: «Şundıy ber töş kürdem: 

Min  öç təlgəş saf yözemne sığa idem, 

Qızıl altın qəsəgə ağıza  idem, 

Şunı birdem Rəyyənğa, ul eçte imde».

İkməkçese əytte: «Min də ber töş kürdem, 

Baş  östemə bik küp ikmək quyğan idem, 

Anı Rəyyənğa iltergə bulğan idem,— 

Qoşlar  kilep çuqıdılar şunı imde».

Bu ikəvneñ töşen Yosıf yurap birde, 

Şərəbçegə yurağanı  yaxşı ide: 

«Sine azat bulu kötə, söyen,—dide,— 

Rəyyən  siña zur dərəcə birer imde».

İkməkçegə əytte: «Xətər sineñ töşeñ,

 Ah, ayanıç, ğəyət  möşkel sineñ eşeñ, 

Xəqiqətter, sin şunı bel, betə başıñ,— 

Rəyyən  sine, hiçşiksez, üterer imde».

İşetkəçten mondıy süzne ul Yosıftan, 

Ahlap  əytte: «Kürmədem bu töşne, uğlan!» 

Yosıf əytte: «Təqdireñ  şul—xəl qılınğan, 

Xaq cibərgən qaza kire qaytmıy imde».

Şərəbçe yuravnıñ döreslegen belde, 

İnanıp  Yosıf süzenə, mö'min buldı, 

Zindan əhle Yosıfnıñ xaqlığın kürde,— 

Ə ikməkçe kyafer kileş qaldı imde.

Annan soñra öç kön vaqıt  kitte uzıp, 

Məlik Rəyyən ikməkçene quydı asıp, 

Küzen  anıñ çuqıdılar qoşlar töşep,— 

Barça xalıq moña xəyrən qaldı imde.

Şərəbçegə Rəyyən şulçaq xəlğət birde, 

Törle zatlı kiyemnərgə kiyenderde, 

Şərəbçelek dərəcəsen kire birde,— 

Yosıf aña əmənət süz əytə imde.

Yosıf əytte: «Əyt məlikkə belgəneñne, 

Añlatıp  bir aña minem bu xəlemne, 

Belder minem hiç gönahsız ikənemne,— 

Xucañ  aldında telgə al mine imde».

Şul uq səğət kük iyəse — oluğ söbxən, 

Barlıq  məliklər məlige, böyek soltan, 

Cəbrəilne cibərde. Ul, iñep küktən, 

Xaq sələmen Yosıfqa citkerde imde.

«Sine,— dide,— Yağqubtan kem yarattırdı, 

Qərdəşləreñ  fetnəsennən kem qotqardı, 

Tar qoyınıñ  töplərennən kem çığardı,— 

Qotılunıñ rəxəten kem birde imde?

Zöləyxənıñ məkerennən kem qotqardı, 

Qödrət  belən sabıynı kem söylətterde, 

Bikləngən  cide qapqanı kem açtırdı,— 

Bozıq eştən kem qotqarıp qaldı imde?!»

Yosıf əytte: «Bar igelek ber allamnan, 

Min  kürgən ul mərxəmətlər — bar da annan, 

Bu igleklər kilde — ul  təñrem-söbxənnan,

 Mixnətlərdən ul qotqardı mine imde».

«Alay bulğaç, nigə aña  sıyınmıysıñ, 

Xaliq xökmen məlik Rəyyən niçek yıqsın, 

Anıñ  əmren yığa alır kem genə soñ? — 

Böyeklek tik ber Allağa layıq imde!»

Yosıf şunda üz ğəyeben añlap aldı, 

Monı  añlap, qatı xəsrət, uyğa qaldı, 

Şərəbçegə əytkənenə təvbə  qıldı,— 

Səcdə qılıp, təñregə yalvardı imde.

Şul uq səğət ul Cəbrəil yənə kilde, 

Xaliqtan  ul küp sələmnər ireşterde: 

«Başıñ kütər, teləgəneñ buldı,—dide,— 

Təñregə  küp şöker-rəxmət uqı imde.

Beraz vaqıt bu zindanda qalaçaqsıñ, 

Soñra azat bulıp,  rəxət tabaçaqsıñ, 

Misırda sin padişahlıq qılaçaqsıñ,— 

Bu mixnətkə sabır  qıl sin»,— diyə imde.

 

VIII fasıl. Kənğən ğərəbe qıyssası

Ul zindanda Yosıf ozaq totqın buldı, 

Şul  arada Kənğənnən ber ğərəp kilde, 

Bu ğərəpne Yosıf tərəzədən  kürde,— 

Ul aşığıp döyə quıp bara imde.

Qayçan ğərəp bu zindanğa yaqın kilde,

Yosıf anda ikənlegen döyə belde

Döyə aña yeglıy-yeglıy zari qıldı:

«Min Kənğənnən kildem monda»,— dide imda.

«Anda atañ Yağqubnı min kürep kildem, 

Anıñ  xəle möşkellegen belep kildem, 

Qayğırıp zar yeglağanın üzem kürdem,— 

Könnən  köngə xəsrətləre arta imde.

haman sineñ xəsrəteñne yota Yağqub, 

Aña  sinnən söyeklerək berkem də yuq, 

Uylap sine, yeglap cirgə ava şunduq,— 

huşsız  bulıp ozaq vaqıt yata imde.

Yeglıy-yeglıy ike küze kürməs buldı, 

Köçsezlektən  söyəkləre totmas buldı, 

Bernindi də eşkə köçe citməs buldı,— 

hərdəim  ul Yosıf diyep yeglıy imde.

Berözleksez Yosıf diyep yeglağanğa, 

Bar  ömeten yeglav belən bağlağanğa, 

Qavışunı kötep, haman  ahlağanğa,— 

Yəş urnına küzennən qan ağa imde!

Qayğırıp ul haman şulay kön-tön yeglıy, 

Böten  keşe moña tañğa qalıp qarıy. 

Məvləbıznıñ rəxmətenə ömet bağlıy, 

Qavışudan hiç  ömeten özmi imde».

Mesken döyə Yosıfqa bik yaqın kilgəç, 

Yağqub  səvçe xəlen aña söyləp birgəç, 

Qolağına Yosıf öne işetelgəç, 

Tuqtap,  qapqa töbendə ul çükte imde.

Atasınıñ mondıy xəle məğlüm bulğaç, 

Döyə  yeglap aña monı söyləp birgəç, 

Yağqub xəle nindilegen açıq belgəç, 

Yosıf  yeglap, cirgə avıp töşte imde.

Şul səğəttə tege ğərəp yaqın kilde, 

Döyəseneñ  çükkənlegen şunda kürde, 

Tayaq alıp, suğarğa dip niyət qıldı,— 

Şul  çaq anıñ ayağın cir tottı imde.

Ğərəp mesken ni eşlərgə bel almadı, 

Ayağın  ul cirdən tartıp alalmadı,— 

Atlap kitər öçen dərmən tabalmadı,— 

Xəyrənlıqtan  ni eşlərgə belmi imde.

Yosıf əytte: «Əyə ğərəp, ni diyərseñ, 

Qayan kildeñ həm qay  cirlərgə yul totasıñ. 

Ul gönahsız döyəne sin nik orasıñ,— 

Üzeñ  qaydan, xəbəreñ ni, söylə imde?»

Qayçan ğərəp ul Yosıfnı kürep aldı, 

Yosıf süze aña yaxşı  tə'sir qıldı. 

Üz xəlləren ul Yosıfqa əytep birde: 

«Cir  tottı bit ayağımnı!» — dide imde.

Yosıf əytte: «Bu xəl sineñ niyəteñnən, 

Ayağıñnıñ  totıluı — fiğeleñnən, 

Mesken döyəne qıynarğa teləveñnən,— 

Açuıñnı  küñeleñnən çığar imde».

Ğərəp, añlap üz ğəyeben, təvbə qıldı, 

Ayaqların cir  cibərde, azat buldı,— 

Şunnan soñ ul Yosıfnıñ yanına kilde,— 

Qulın  übep, aña xörmət qıla imde.

Yosıf annan xəbər-əxvəl soraştırdı, 

Ğərəp barlıq  belgənnəren söyləp birde, 

həmməsen də berəm-berəm bəyən qıldı,— 

Ğərəp  söyli, Yosıf yeglap tıñlıy imde.

Ğərəp əytte: «Min Kənğənnən yaña kildem, 

Yök  kiterdem, bu şəhərdə səvdə qıldım, 

Berər misri qızıl altın  tabış aldım,— 

Malım sattım, Kənğənemə qaytam imde».

Yosıf əytte: «Sin Kənğənnən kilgən bulsañ, 

Anda  gömbəz kük ağaçnı belgən bulsañ, 

Tirəsendə botaqların kürgən  bulsañ, 

Ul botaqlar unikeme haman imde?

Ah, ayanıç, yıraq monnan  Kənğən cire, 

Ayrılğannar öçen avır anıñ yulı, 

ərvəqetta,  isep quysa Kənğən cile, 

Ul ağaçtan sağış ise kilə imde!»

Ğərəp əytte: «Bu süzeñne añladım min, 

Anıñ  sere ni ikənen uyladım min, 

Ber nərsəne ləkin añlıy almadım min,— 

Bar  ikənen monda nindi xikmət imde.

Gömbəz kebek ağaçıñ — ul Yağqub bula, 

Unber  uğlı xezmətenə əzer tora, 

Yuq tik unikençe uğlı Yosıf qına,— 

Aşağan  ber büre anı dilər imde.

Şunnan birle mesken Yağqub buldı vəyrən, 

Berözleksez  zari qıla, yeglap haman, 

Yosıf belən qavışırğa ezli dərmən,— 

Xaqqa  daim yalvarıp ul yəşi imde.

Xəsrət yortı eçennən ul ber də çıqmıy, 

Şul  xəsrəttən avızına rizıq qapmıy, 

Bu cihanğa küzen açıp hiçber  baqmıy,— 

Yeglıy-yeglıy ike küze kürmi imde.

Yosıf  ğəmen xəterennən hiç çığarmıy, 

hiçqayçan şul Yosıfın onıta almıy, 

hiçberəvneñ ügetenə qolaq salmıy,

«Yosıf!»  diyep tav-taş belən yeglıy imde».

Yosıf anı yeglıy-yeglıy tıñlap tordı, 

Qulın  totıp, üteneçen əytep birde: 

«Əmənət şul, Yağqub yanına ker,— dide,— 

Ul  meskengə minnən səlam tapşır imde.

Əyt  sin aña: min—gariblər ilçeeemen, 

Xəsrət çikkən həm  bilgesez ber keşemen, 

Yaralılar, ğəcizlərneñ min bersemen,—

 Totqınnardan  aña xəbər citker imde».

Şunnan Yosıf ğərəpne yulğa künderde, 

Quyınınnan  ber beləzek alıp birde, 

Şunı aña bülək itep bolay dide: 

«Bu  beləzek minnən yadkər bulsın imde!

Əyə ğərəp, əmənətne sin onıtma, 

Sələmemne  tizrək citker, ozaq totma, 

Bu xəlemne söyləp bir sin ul Yağqubqa,—  

Minem öçen ul ber doğa qılsın imde.

Doğası, hiçşiksez, anıñ qabul bulır, 

Xaliq  miña azatlıqnı nasıyb qılır, 

İnşa alla, mixnəttən soñ rəxət kiler,— 

Pəyğəmbərlər  doğası ütələ imde».

Ğərəp əytte: «Kem ikəneñ belsəm ide, 

Sin  pərdəne açıp, yözeñ kürsəm ide, 

Yözeñ kürep, şigemne betersəm  ide,— 

Kemlegeñne əyter idem aña imde».

Yosıf əytte: «Əytergə kem ikənemne, 

Pərdəm  açıp, kürsətergə bu yözemne, 

hiç röxsət yuq ütərgə bu teləgeñne,— 

Röxsətsez  eş hiç möbərək bulmas imde».

Annan əytte: «Siña birəm bu büləkne — 

Qızıl yaqut quyılğan  bu beləzekne. 

Qimmətle ul, saqla sin bu əmənətne, — 

Yegerme meñ altın  anıñ xaqı imde.

Bu beləzek dönyalıqta siña  citər, 

Yegerme meñ altın anıñ qimməte bar, 

Bu  dönyanıñ Vafası yuq, kiler-kitər,— 

Əxirət öçen tırışu kirək  imde».

Bəxilləşep ğərəp, əyəğürə tordı, 

Röxsət  alıp, Kənğənenə səfər qıldı. 

Aşığıp, ul köne-töne yulda buldı,— 

Bu  xəbərne citkerergə teli imde.

Ul Kənğəngə tönlə belən citte qaytıp, 

Yal  itep tə tormadı ul öydə yatıp, 

Söyləşer tə tormadı ul anda artıq,— 

Yögrep  Yağqubnıñ öyenə kitte imde.

Ğərəp Yağqubnıñ öyenə tönlə kilde, 

Tıştan ğına qıçqırıp  ul səlam birde, 

Bu tavışqa Dinə çığıp: «Kem bar? — dide,— 

Tönle  nişləp yörisez? — əytegez imde!»

Bolay dide Dinəgə ul ğərəp şunda: 

«Ul xəsrətle Yağqub  öye qaysı monda? 

Kürep qayttım ber ğiberi min Misırda, 

Aña  səlam əytergə ul quştı imde».

İşetkəç  bu süzne Dinə öygə kerde,

Ul kergəndə İagkub namaz uqıy ide, 

Qayçan ul uñğa həm  sulğa səlam birde: 

«Anda ni bar?»—dip, Dinədən sorıy imde.

Çaqırdılar ğərəpne, ul öygə kerde, 

Yağqubqa  ul bulğan xəlne söyləp birde: 

«Anda ber ğibri soraştı sine,—dide,—  

Ul—kəvmennən ayrılğan ber totqın imde.

Xəsrəttən Həm ğəcizlektən xəlsez qalğan, 

Sineñ yözeñ kürergə  bik teli haman, 

Zindanda ul ömet itə sinnən doğañ,— 

Doğa  qılsañ əgər, azat bulır imde».

Yağqub əytte: «Anıñ yözen kürmədeñme, 

«İsmeñ nindi, qaydan  üzeñ»,— dimədeñme, 

Ni səbəple totqın bulğan,  belmədeñme,—

 Nişləp bezne sağna ikən  alay imde?»

Ğərəp əytte: «Sorap baqtım, hiç əytməde, 

Üz  xəlennən ber nərsə də belderməde, 

Pərdəsen açıp, yözen də kürsətməde,—  

Şul xəldə də nurı tışqa çığa imde».

Ul ğərəpkə Yağqub səvçe doğa qıldı: 

«Bu  süzləreñ,—dide,— miña tatlı buldı, 

Xəsrətle bu küñelemə rəxət birde,— 

Şatlıqlı  bu xəbər öçen rəxmət imde».

Ğərəp əytte: «Miña inde rəxmət iñde, 

Bu  dönyada bar moradım xasil buldı, 

Totqın miña ber beləzek  bülək qıldı,— 

Yegerme meñ dinar anıñ xaqı imde».

Ğərəp əytte Yağqubqa: «Əyə İsrail, 

Əxirətlek  öçen miña ber doğa qıl, 

Gönahlarnı yarlıqasın xodam-cəlil,— 

Dönya  — fani, əxirət məñgelek imde».

Yağqub əytte: «İlahım, bu səvdəgərgə 

Cibər  sin mul rizıq dönyada yəşərgə, 

Cənnəttə də nasıyb it sin küreşergə,— 

Cənnəttə  ul miña kürşe bulsın imde».

Annan oik yağımlı itep döyə  söyli, 

Ul da Yağqub pəyğəmbərdən yərdəm teli, 

Döresrəge, annan  xəyer-doğa sorıy,— 

Əxirəttə rəxətleklər teli imde.

Yağqub nəbi döyə öçen doğa qıldı, 

Xaq aldında bu doğası  qabul buldı, 

Ocmaxta ul döyə caylı urın aldı,— 

Xaliq  şundıy ber moğciza qıldı imde.

Annan soñra əytte ğərəp İsrəilgə: 

«Totqın öçen də doğa  qıl sin təñregə, 

Zindannan həm qayğıdan qotılu telə,— 

Ya  İsrail, sin teləsəñ, bulır imde!»

Yağqub səvçe qul kütərep doğa qıldı, 

Ul  doğa da Xaq aldında qabul buldı, 

Yosıfqa anı Cəbrəil məğlüm  qıldı — 

Kiterde ul söyeneçle xəbər imde.

Əytte aña: «Əyə Yosıf, añla,— dide,— 

Atañ  qılğan doğanıñ faydası tide: 

Xaliq siña azatlıq-qotılu birde,—  

Mixnətlərdən rəxətkə çığasıñ imde».

 

IX fasıl. Yosıfnıñ zindannan çığuı

Ul zindanda Yosıf unike yıl tordı, 

Yağqubnıñ qılğan  doğası qabul buldı 

(Monnan alda əytkən idem sezgə monı),— 

Şulay  itep ul qotılu taptı imde.

Cəbrəil Yosıf yanına tağın kilde, 

Təñre  aña üze əmer birgən ide; 

Bel, bu mixnət siña töştən kilgən ide,  

Qotılu da töştən bulır,— dide imde.

Xökme belən əmer itep təñre-rəxmən, 

Ber  töş kürde Misır şahı məlik Rəyyən, 

Yuravçılar mondıy töşkə qaldı xəyrən,— 

Berse  də bu töşkə yurav tapmıy imde.

Rəyyən əytte: «Cide simez sıyır kürdem, 

Şul  cide sıyırnıñ arqasına mendem. 

Bersennən bersenə şulay küçep yördem, 

Mondıy  töşkə ğəcəplənep qaldım imde.

Kürdem yənə cide sıyır — bar  da arıq, 

Bar da xəlsez, bar da betkən arıqlanıp, 

Açığudan bulğan alar şundıy  yabıq,— 

Simezləren arıqları aşıy imde!..

Tağın kürdem tulıp citkən cide başaq, 

Yənə  qörş-kibep betkən cide başaq, 

Ul başaqlar oçıp kitte kükkə şul çaq,— 

Tik  öç başaq boday cirdə qaldı imde».

Yuravçılar töşne yurıy almadılar, 

Anı  niçek añlatırğa belmədelər, 

Bu töşneñ serenə hiç töşenmədelər, 

Xəyrən  bulıp, aptırap qaldılar imde.

Moña məlik Rəyyənnıñ açuı kilde, 

Nəq şul vaqıt  şərəbçese kilep kerde, 

Xəterləp şunda Yosıfnı, uylap tordı,— 

Xəyrən  bulıp həm ükenep tordı imde.

Şərəbçeneñ mondıy xəlen Rəyyən kürde: 

«Nilektən  sin ükenəseñ bolay?—dide, 

Bu qədərle borçu siña nidək kilde? 

Ni xikmət bar  monda, miña belder imde».

Şərəbçese əytte: «Tıñla, şahe-cihan, 

Zindanında  bar sineñ ber ğibri uğlan, 

Xikmət ğilmen birgən aña təñre-söbxən, 

Bu töşeñne yurasa ul yurar imde».

Məlik əytte: «Ul uğlannı qayçan kürdeñ, 

Anıñ  yurıy alğanlığın qaydan beldeñ, 

Yurağanın anıñ qayda kürep tordıñ,— 

Təcribəsen  anıñ qayçan kürdeñ imde».

Şərəbçese əytte: «Min  zindanda idem, 

Şunda çaqta min bik ğəcəp ber töş kürdem, 

Ul  uğlannan töşne yuravın ütendem,— 

Miña anıñ yuravı yuş kilde  imde.

Ğaqlı kamil, ğilme tögəl, üze gar'le, 

Buyı zifa, xolqı  kürkəm, meñ-meñ törle, 

Dine islam, itağətle, yöze nurlı,— 

Pərdə  aşa nurı balqıp tora imde».

Məlik əytte: «Zindanğa ul niçek kergən, 

Gaibe  nərsə ul uğlannıñ, ul ni qılğan?» 

Şərəbçe əytte: «Təñrese qaza  birgən,

Unike yıl zindanda ul yata imde».

«Yögerep bar,— dide aña məlik Rəyyən,— 

Minem  töşemneñ məğnəsen sora annan, 

Əyəğürə tor aldında həm zindannan 

Çığaçağın  belderep, söyender imde».

Şərəbçe əytte: «Min şuña xəyrən qaldım; 

Aldında  ul uğlannıñ oyatlı buldım, 

Xəlen sezgə söylərgə süz birgən idem,— 

İsemə  tik cide yıldan töşte imde!»

Şərəbçesen ügetləde məlik Rəyyən: 

«Bar bit anıñ üz  iyəse, təñre-rəxmən, 

Belə iç ul kilgənlekne qaza annan,— 

Qayğırma,  ul sine ğafu itər imde».

Şərəbçe yögerep şul zindanğa kilde, 

Kerü  belən Yosıfnı ul tanıp belde, 

Ədəp belən genə aña, səlam birde,— 

Oyalıp,  ciñ belən biten qaplap imde.

Tuğrı Yosıf şərəbçegə  xörmət qıldı: 

«Miña,— dide,— bu qazanı təñrem birde, 

Şaytan ləğin  bezne azdırmaqçı buldı,— 

hiç oyalma, xata sində tügel imde».

Şərəbçe Yosıfqa xəlne söyləp birde: 

«Məlik Rəyyən ber  ğəcəp töş kürgən,—dide, 

Yuravçılar yurıy almıy ğaciz inde,— 

Rəyyən  şuña açulana bik nıq imde».

Yosıf şunduq şərəbçegə cavap birde: 

«Anıñ  töşen yurarğa min riza»,— dide, 

Şərəbçe Rəyyən yanına kire kilde,— 

Bu  turıda aña söyləp birde imde.

Məlik Rəyyən, monı iştep, bik söyende, 

Şul uq səğət  şərəbçegə əmer birde: 

«Ul uğlan yanına sin bar tağın,— dide,— 

Məğnəsen  töşemneñ annan sora imde».

Şərəbçe Yosıf aldında qul quşırdı, 

Xezmətenə  əyəğürə əzer tordı. 

Yosıf şunda töşne yurarğa totındı.— 

Ul  uylap ta tormıy, şunduq söyli imde.

Yosıf əytte: «Nəq cide yıl igen uña, 

Törle  niğmət-azıq belən dönya tula, 

Annan soñra qorılıq həm qıtlıq bula,— 

Nəq  cide yıl zur avırlıq bulır imde.

Annan soñra təñre mərxəmət qılaçaq, 

Keşelərgə  şatlıq-rəxətlər kiləçək, 

Törle niğmət, arzanlıqlar küp bulaçaq,— 

Törle niğmət könnən köngə artır imli».

Şərəbçe, məlik yanına kire  qayttı, 

Yosıfnıñ bar söyləgənen aña əytte, 

Yosıfnı  ul törle yaqtan maqtap kitte, 

Ul söyləde, məlik tıñlap tordı imde.

Məlik Rəyyən əytte aña: «Sin kire bar, 

Azat itep,  totqınlıqtan şunduq çığar, 

Alıp kil də, kider zurlap, xəlğət añar,—

  Zindan aña layıq urın tügel imde.

Belem yağınnan şundıy sıyfatlı ikən, 

Xikmət  ğilme şundıy kamil-tulı ikən, 

Yöze nurlı, xaq dinle,  ğaqıllı ikən,— 

Anı zurlav həm xörmətləv tiyeş imde.

Añarğa min zatlı xəlğət kiderermen, 

Dərəcəlelər  atına menderermen, 

Östenlegen bar keşegə belderermen, 

Dönyada  ul xaslar xası bulır imde».

Yosıf yanına şərəbçe tağın kitte, 

Səlam  birep, zurlap anıñ qulın üpte: 

«İnde qayğı-xəsrətlərdən qotıl,—dide,—  

Rəxət-söyeneç kiterdem siña imde».

«Bar, kire qayt,— dide Yosıf şunda aña,— 

Qulın  kiskən xatınnarnı cıy sarayğa. 

Bik nıq tırış, citdi qara bu çarağa,—

Məlik Rəyyən ni bulğanın belsen imde».

Şərəbçı bu xəlne Rəyyənğa belderde, 

Məlik  Rəyyən da bu eşne məğqül kürde. 

Qulın kiskən xatınnarnı ul  cıydırdı,— 

Zöləyxə kilgən ide şunda imde.

Məlik  əytte: «Yə, söyləgez xəlegezne, 

Ni  səbəptən kistegez bu qulığıznı?» 

Zöləyxə əytte:«Ğafu i  məlik, bezne,— 

Bez ğəyeple, hiç ğəyepsez Yosıf imde».

Məlik Rəyyən şul uq səğət əmer birde, 

Yosıf  öçen zinnətle saray tezderde, 

Aña yefək həm atlaslar tüşətterde,— 

Ənə  şundıy saray əzer qıldı imde.

Şəhər belən tege zindannıñ arası 

Yıraqlığı  ide dürt fərsəñg çaması. 

Bar ide şundıy ozın yuldan  barası,— 

Zindanğaça məlik ğəskər tezde imde.

Məlik ğəskər cıyıp atqa atlandırdı, 

Attan  töşep zindannıñ yanına bardı, 

Ul Yosıfnı xəlğət kiderep, çığardı, 

Monı  kürep bar keşe şatlandı imde.

Tuğrı Yosıf totqınlıqtan azat buldı, 

Zindan əhle annan  yeglap ayırıldı, 

Alar öçen tuğrı Yosıf doğa qıldı,— 

Bu doğasın təñre  qabul qıldı imde.

Tuğrı Yosıf bik ütengəç xalığınnan, 

Qotqarırğa  əmer birde təñre-rəxmən, 

Zindan əhlen azat itte məlik Rəyyən: 

«Bağışlıym sezne  Yosıfqa!» — dide imde.

Qarşılarğa böten Misır xalqı çıktı, 

Yözen  kürep ul Yosıfnıñ, ləzzət taptı, 

Altın-kömeş, ence-mərcən  cirgə sipte,— 

Oluğ-keçek kürergə yögerde imde.

Yosıf qıldı küp şökerlər ber  Allağa, 

Maqtap, bik küp rəxmətlər əytte Añarğa, 

Annan  kilep, səlam birde ul Rəyyənğa, 

Citmeş ike teldə aña söyləp imde.

Törle teldə Rəyyənğa ul mədex qıldı, 

İşetkənnər  ğəcəplənep tıñlap tordı, 

Keşelərneñ küñlen yöze nurlandırdı,— 

Açlar  tuydı, susağannar qandı imde.

Qayçan Rəyyən anıñ nurlı yözen kürde, 

Totışına  həm xolqına ğəcəplənde, 

Malın, mölken aña birep, bolay dide: 

«Mölkətemdə  sineñ boyrıq yörsen imde!»

Məvlə birde ul Yosıfqa dəvlət, bəxet, 

Qödrət  belən bülək itte mölkət, təxet, 

Bik ışanıp Rəyyən Yosıfqa  şul vaqıt:

 «Məmləkətem siña layıq»,— dide imde.

Yosıf nəbi tac kiyep, təxetkə mende, 

Bu  vaqıt ul utız yəşər yeget ide, 

Qoyaş kebek, yözennən nurlar sibelde,— 

Yözen  kürgən keşe kürep tuymıy imde.

Ğaqlı kamil, xikmət ğilmen yaxşı belə, 

Dəğvəçılar dəğvə  belən aña kilə. 

Bay-yərlığa döres, ğədel xökem qıla,— 

Berəvgə də cəber-cəfə  qılmıy imde.

Sorav birde Yosıfqa ber könne Rəyyən: 

«Qaydan  sində bu zur belem, izge uğlan?» 

Yosıf əytte: «Bülək itte  təñre-söbxən, 

Anıñ miña büləge bu»,— dide imde.

Qayçan Rəyyən Yosıfnıñ bu  xəlen belde, 

Añarğa ul ışandı həm mö'min buldı, 

İslam  dinen, layıq kürep, qabul qıldı,— 

Qulın totıp, çın möselmən  buldı imde.

«Sineñ dineñ xaq ikənen açıq kürdem,

 Anı  Xaliq birgənlegen anıq beldem, 

Minnən bigrək şahlıq aña  layıq didem,— 

hərkem anıñ əmrenö buysınsın imde!»

Cəbrəil Yosıf yanına tağın kilde, 

Yosıfqa  ul Xaq sələmen ireşterde, 

Söyeneçle xəl xaqında xəbər birde: 

«Rəyyən  siña səbəp kenə»,—dide imde.

Qayçan Yosıf Cəbrəildən monı belde, 

Xaligına  bik küp rəxmət-şöker qıldı: 

Yöz nurınnan qoyaş həm ay ğaciz buldı,— 

Törle  eşkə totındı ul şunda imde.

Daruğalıq eşen üz östenə aldı, 

Aşlıq-igen  bik küp igərgə boyırdı, 

Başağında kileş kibəngə quydırdı, 

Ambarlarğa da saldırdı  bik küp imde.

Cide yıl buyı Misırda igen uñdı, 

Törle  rizıq belən böten dönya tuldı. 

Annan soñra cide yıl qorılıq buldı,— 

Qayğırıp: «İgen ikməgez!»  — diyə imde.

Nəq cide yıl küktən yañğırlar yavmadı, 

Qorı  cirdə ülən də üsə almadı, 

Dımlı cillər iskən könnər də bulmadı,— 

Qatı  esse, qorı hava tordı imde.

Ğaziz Yosıf şəhərlərgə iğlan  qıldı, 

Misır əhle berözleksez kilep tordı, 

Altın-kömeş  birep aşlıq satıp aldı,— 

Qızıl altın təñkə belən tüləp imde.

İkençe yıl birdelər at-qaçırların, 

Öçençe  yıl yefəkləren, qomaçların, 

Dürtençe yıl — terlekləren, yort-cirləren, 

Bişençe yıl — uğlın-qızın birde imde.

Üzləre də qol buldılar altınçı yıl, 

Yosıfnı  satqan keşe də (monı da bel), 

həmməse də ul Yosıfqa buldılar qol,— 

Böten  şəhər anıñ qolı buldı imde.

Xaliq aña Cəbrəil aşa belderde: 

«Əyə  Yosıf, şökrənələr qıl sin inde, 

Böten Misır əhle sineñ qolıñ  buldı, 

Sine satqan—üze qolıñ buldı imde!»

Şul tarlıqta nəq altı yıl uzıp kitte, 

Ambarlardağı  aşlıqlar təməm bette, 

Yosıf səvçe uyğa qalıp şunda əytte: 

«Ya  ilahım, yərdəm fəqət sinnən imde!»

Cəbrəil anıñ yanına tağın kilde, 

Yosıfqa  ul Xaliq əmren ireşterde: 

«Təñre siña: «Yözeñ açıp kürsət,—dide,— 

Qödrətemne  şunda tağın ber kür imde».

Tuğrı Yosıf şəhər xalqına belderde, 

İrtən  məydanğa çığarğa əmer birde: 

«Kürkle yözem kürersez sez şunda,— dide,— 

Açlar anı kürü belən tuyar imde».

Olı-keçe, yarlı-bayı bar da kilde, 

Bar  da Yosıfnıñ yözenə qarap tordı, 

Aşav-eçü xəsrətləre  onıtıldı,— 

Yözen kürgən haman kürep tuymas imde.

Məydanğa ul ayına ber çığa ide, 

Yözennən  pərdəsen açıp quya ide, 

Olı-keçe, bay həm yarlı tuya ide. 

Soñra  ber ay aşamıyça tüzə imde.

 

X fasıl. Yosıf vəzire qıyssası

Xəbərçese Xaqnıñ ber kön tağın kilde, 

(Anı qödrətle  təñre cibərgən ide): 

«İrtəgə sin, Xaqnıñ əmre şundıy,— dide,— 

Səyrənğa çıq saray əhle belən imde.

Xəqiqəttə, hiçber şiksez şunı bel sin: 

Kem berençe  oçrıy, şunı alıp kil sin, 

Kem bulsa da ul, üzeñə vəzir qıl sin, 

Bu —  Xaliqnıñ əmre, monı sin bel imde!»

Yosıfnıñ bar ide ber bik yaxşı atı; 

Bar  ide ul atnıñ şundıy ber ğədəte: 

İərləgəç, keşni ide ul bik qatı,— 

Misır əhle  işetə ide monı imde.

Yosıf ayğa ber səyrənğa çığa ide, 

Atı  keşnəp, ğəskəre cıyıla ide, 

Qollarğa at iyərlərgə quşa ide,— 

Kilə  ide keşnəvgə bar ğəskər imde.

Yosıf irtən qollarına əmer  birde, 

Qollar atnı iyərlərgə alıp kilde, 

Atı,  keşnəp, ul atlanğannı belderde,— 

Ğəskərləre şunduq bar da  kilde imde.

Olı-keçe, bay həm yarlı bar da kilde, 

Bəklər,  xannar bar da şahqa xezmət qıldı. 

Məğrib şahı ilçese də əzer  buldı,— 

Yosıf belən ul səyrənğa çığa imde.

İke yöz meñ ğəskər bara uñ yağınnan, 

İke  yöz meñ ğəskər bara sul yağınnan, 

İke yöz meñ ğəskər bara al  yağınnan, 

İke yöz meñ ğəskər arttan bara imde.

Altın-kömeş, yəşel ələm bara aldan, 

Artta—yöz  meñ keşe yefək ələm totqan, 

Yaq-yağında—ike yöz meñ qılıç taqqan,— 

Səyrən  şundıy məhəbət tös aldı imde.

Bu şəplekne kürüçelər tañ qaldılar, 

Yarlı-bayı — həmməse  də şavlaştılar, 

Doşmannarı, köçen kürep, tetrəştelər,— 

İşetkənnər  bar da xəyrən qaldı imde.

Yosıf şulay bik məhəbət bara ide, 

Ber  garibneñ barğanın ul şunda kürde: 

Öste-başı bik sələmə iske  ide,— 

Yosıf əytte: «Miña layıq tügel imde!

Üzem bügen Misır şahı bula torıp, 

Xaliq  şundıy dəvlət nasıyb qıla torıp, 

Vəzir itsəm monı üzem kürə  torıp,— 

Bu hiç miña layıq ber eş bulmas imde!»

Şul uq səğət yanına Cəbrəil  kilde, 

Yosıfqa ul Xaq sələmen ireşterde: 

«Bu  uyıñnı küñleñnən çığar,—dide,— 

Bolay uylav siña layıq tügel imde!

Zöləyxənıñ bozıq eşkə tartqanın da, 

Siña  məkre ber-ber artlı artqanın da, 

Sin qaçqanda art itəgeñ  yırtqanın da — 

İseñdə tot, Yosıf, sin həmməsen imde.

Ul çaq anda ber aylıq sabıy bar ide, 

Sineñ  xəlne ul bişektə kileş kürde, 

Sineñ öçen ul tanıqlıq birə belde,— 

Ni  səbəptən siña layıq tügel imde?!»

Yosıf səvçe şulay eşneñ ayılın belde, 

Alıp qaytıp,  zurlap, aña xəlğət birde, 

Yaqınaytıp, üzenə vəzir itterde,— 

Şunduq  garib ixlas mö'min buldı imde.

 

XI fasıl. Zöləyxənı nikax qıluı

Bala çaqta Yosıf ber töş kürgən ide 

(Yuğarıda  bu xaqta əytelgən ide), 

Soñınnan ul bik küp qayğı-xəsrət kürde,— 

Kiçerde ul bik küp avırlıqlar imde.

Soñra böyek təñrebezdən rəxət inde, 

Cəbrəil,  kilep, añarğa xəbər birde: 

«Əyə Yosıf, bu mixnətlər nidən kilde,— 

Xaliq  siña məğlüm qıla, sin bel imde.

hiçberəvgə şəfqəteñnən sin baş tartma, 

Yaralılarnı  sin tar qoyığa atma, 

Salıp bələ utlarına, yala yaqma,— 

Totqınnarğa  miherbənlıq kürsət imde.

Mixnət kitte, məvlə quşıp, rəxət kilde, 

Siña çiksez  xörmətne də möülə birde, 

Padişahlıq qılasıñ sin xəzer,—dide,—  

Tıyılğan eşlərdən bik nıq saqlan imde!»

Şulay mixnət ütep kitte, rəxət  kilde, 

Yosıf Misır cirendə zur patşa buldı, 

Təñre  aña zur məmləkət nasıyp qıldı,— 

Böten eşen itlek belən eşli imde.

Ul hərvaqıt hər yaña ay tuğan çaqta, 

Ğəskərləre  cıyılışıp kilgən çaqta, 

Yaxşı atqa menep səyrən qılğan çaqta  

Sigez yöz meñ ğəskər belən çığa imde.

Qödrət belən Xaliq anı itte barlı, 

Xökme  döres, ğaqlı kamil, üze gar'le, 

Dine böten, ğilme tögəl,  yöze nurlı,— 

Yözen kürgən canın fida qıla imde.

Zöləyxə bik zəğiflənde, küze kürmi, 

Aşav-eçü,  kiyenügə küñel birmi, 

Bik qartaydı, ləkin monı Yosıf belmi,-

Zöləyxə  onıta almıy anı imde.

Yosıf yörgən yul yanında yəşi ide, 

Gomren şunda ütkərergə  teli ide, 

Kiçə-köndez haman şunda yöri ide,— 

Ğaşiqlıqtan bik nıq  ğazap çigep imde.

Şulay  itep, hər yaña ay tuğan çaqta,

keşnəp,ğəskər ütep torğan çaqta,

Ğaziz Yosıf atta səyrən qılğan çaqta 

Zöləyxə gel yulda  yeglap tordı imde.

Zöləyxənıñ mondıy xəlen Yosıf  belmi, 

Çönki anıñ yanına ul yaqın kilmi, 

Ah-zarları qolağına  işetelmi,— 

Baraban həm bırğı tavşı qaplıy imde.

həm Zöləyxə xəsrətlənep qaytıp kitə, 

Xəsrət  utı köyderə həm, bəğeren ötə,— 

Şul xəldə də qavışunı ömet itə,—  

Berqayçan da ömeten ul özmi imde.

Zöləyxə bik ozaq vaqıt şulay yörde, 

Başı  təməm miñgerəde, ğaciz buldı, 

Üze tabınğan sənəmnən yöz dünderde: 

«Minem  xəlne kürmiseñ sin!» — dide imde.

«Ğaziz idem—garib, ğaciz həm tol qaldım, 

Yosıf  ğıyşqı belən yanıp, kim-xur buldım, 

Bu köngəçə siña xəlem söyləp  tordım,—

 Sinnən yərdəm yuq ikənen beldem imde.

Misırda iñ oluğ xatun bulğan idem, 

Keşelərgə  citəkçelek qılğan idem, 

Şunnan birle təñre diyep belgən idem,— 

hiçber  yaqtan sinnən fayda timi imde!

Tuğrı Yosıf minem qolım ğına ide, 

Təñresenə  gel ğibədət qıla ide, 

Şul təñreneñ əmrenə buysına ide,— 

Təñre  aña oluğ dəvlət birde imde».

Zöləyxə ul sənəmennən şikkə qaldı, 

Yöz  dünderep ul sənəmnən mö'min buldı, 

Ul sənəmne vatıp, pərə-pərə  qıldı,— 

Kisəkləren alıp çığıp, sattı imde.

Tağın yaña ay tuğan kön kilep  citte, 

Yosıf atqa atlanıp səyrənğa çıktı, 

Şunda Zöləyxə qıçqırıp föryəd itte: 

«Əyə Yosıf, miña küz sal!»—dide imde.

Xaliq şul çaq Zöləyxəğa yərdəm itte, 

Anıñ  tavışın Yosıfqa tetterde, 

Şul vaqıtta Zöləyxənı Yosıf kürde,— 

Suqır  kileş yulda basıp tora imde.

Yosıf şul çaq tazi atnıñ başın tarttı, 

Yaqın  kilde, xəl soraşıp, añar əytte: 

«Kem bulasıñ, miña nindi eşeñ  töşte? 

Əyt xəcəteñ, üti alsam, ütim imde!»

Zöləyxə əytte: «Ya cihan şahı, kür sin, 

Üzem  zəğif, küzem kürmi, inde bel sin: 

Misır gazize Qitfirneñ  xatını min,— 

Şundıy xəldən mondıy xəlgə töştem imde!

Min şul bulam: sine satıp alğan idem, 

Böten malım siña  fida qılğan idem. 

Sineñ ğıyşqıñ belən xəyrən qalğan idem,— 

Bügen  menə bu xəllərgə töştem imde!

Minem quldan kitte təməm böten niğmət, 

Bere  qalmıy yuqqa çıktı mal həm mölkət, 

Ləkin hiç tə kimeməde  ğıyşıq-xəsrət,

 Bertuktavsız ğıyşqıñ utı ötə imde!

İnandım min tanıp, Xaqnıñ berlegenə, 

həm inandım sineñ  pəyğəmbərlegeñə, 

Qalmadı hiçber şigem mö'minnəreñə,— 

Üzem  də min mö'min buldım»,— dide imde.

Yosıf şul çaq Zöləyxənı bik qızğandı, 

Anıñ  mondıy ğıyşqına ul tañğa qaldı, 

Zöləyxənıñ süzlərenə  ışanmadı,— 

Sınav öçen qabat sorav birə imde:

«Ya Zöləyxə, qayda sineñ dan həm malıñ, 

Zifa  buyıñ, ozın çəçeñ, xup cəməlıñ, 

Yözeñ tulğan ayday balqıp torğan çağıñ,— 

Niçek  itep mondıy xəlgə töşteñ imde?!»

Zöləyxə əytte: «Cəməlım, malım birdem, 

Sineñ öçen  həmməsen də fida qıldım, 

Bəxetemnən, təxetemnən ayırıldım,— 

Sineñ  ğıyşqıñ şulay tə'sir itte imde!»

Yosıf əytte: «Əgər sin çın ğaşiq ikən, 

Ul ğıyşıqqa  tuğrılığıñ bik nıq ikən, 

Yeglıy-yeglıy şundıy ğıyşıq dəğvə  itsəñ, 

Bu dəğvəğa berər dəlil kirək imde».

Zöləyxə əytte: «İnde kil sin yanıma, 

Rəxim itep, bu  qamçıñnı bir qulıma, 

Ğaşiq bulsam, ul belderer monı siña,— 

Belderməsə,  dəğvəm yalğan bulır imde».

Yosıf añarğa qamçısın birgən ide, 

Ul  «ah!» dip sulış örde də, kire birde, 

Qamçığa ut qabınğanın Yosıf  kürde,— 

Qamçı Yosıfnıñ qulın peşerde imde.

Tuğrı Yosıf ul qamçını atıp bərde, 

Zöləyxənıñ  ğaşiqlığın açıq belde, 

hiç qalmadı şige, tuğrılığın kürde,— 

Ğəcəplənep,  at tezgenen tarttı imde.

Zöləyxə əytte: «Kürdeñme,  añladıñmı, 

Qamçığa ut qabınğanğa tañ qaldıñmı? 

Qulıñ  peşergəngə tüzə almadıñmı? — 

Ul ut mine qırıq yıl köyderə imde!»

Bu ğibrətle xəlgə Yosıf ğəcəplənde, 

Zöləyxəğa  nəsixət həm üget birde: 

«Ömet özmə, vəğdə ütəv köne kilde,— 

Mixnət  kitte, rəxət kilde»,—diyə imde.

Şul çaq Yosıf yanına Cəbrəil kilde, 

Xaq  sələmen añarğa ul ireşterde: 

«Zöləyxənı nikyax qılıp al sin,— dide,—  

Sin—padişah, ə ul — xatun bulsın imde».

Qayçan Yosıf Cəbrəildən xəbər aldı, 

Zöləyxə  torğan urınğa kire bardı, 

Bü turıda söyləp, anı şatlandırdı: 

«İa  Zöləyxə, rəxət citte»,— dide imde.

Monı işetkəç, Zöləyxə xəsrətlənde: 

«Ya iləhım, xəlem  siña məğlüm,— dide.— 

Cəməlımnan, maldan məxrüm qaldım,—dide. 

Küzem kürmi, üzem qarçıq buldım imde.

Məvləm  miña üze yərdəm qılsın ide,

Küzləremneñ nurı kire kilsen ide, 

Cəməlım  Yosıfqa layıq bulsın ide,— 

Məvləmnan min yərdəm ömet itəm imde».

Şul uq səğət yanına Cəbrəil kilde, 

Qanatı belən ber  sıypap, doğa qıldı, 

Küze açılıp, Zöləyxə, yəp-yəş buldı,— 

Tulğan  ayday, yözennən nur balqıy imde.

Zöləyxənı Yosıf nikyax qılıp  aldı, 

Bik küp qunaq çaqırıp, zur məcles qordı, 

Ul  məcleskə bik küp oluğ bəklər kilde,— 

Bik küp şatlıq-söyeneçlər buldı  imde.

Annan soñra ul ikese avlaq qaldı, 

Zöləyxənıñ  qız ikənen Yosıf belde, 

Qulın totıp, şunda aña sorav birde: 

«Bu  köngəçə sin niçek qız qaldıñ imde?»

Zöləyxə şunda Yosıfqa bolay dide: 

«Xaliq  mine sineñ öçen saqlap kilde, 

Miña oxşaş pəri qızı kilep yörde,— 

Min  dip, Qitfir qoça ide şunı imde».

Yosıf əytte: «Xəterlimseñ tege könne, 

Bozıq  eşkə öndədeñ sin anda mine, 

Andıy eşne ul çaq qılğan bulsaq ide, 

Bu moradqa  citməs idek bügen imde».

Zöləyxə añarğa: «Əyə Yosıf,—dide,— 

Yözemə sin ul gayepne  bərmə inde, 

Qödrət belən təñre şulay saqlap kilde 

Ul  fetnədən sine, mine üze imde.

Tulğan ayğa oxşıy ide sineñ yözeñ, 

Tıñlav  öçen tatlı ide hərber süzeñ, 

Maturlığıñ — büləge ul təñrebezneñ, 

Sine kürgəç, kemneñ sabrı  qalsın imde?!

Rəxmət yavsın aña — miña sine  birde, 

Telək-maqsatlarım bu kön qabul buldı, 

Maturlığım  həm dəvlətem tağın kilde,— 

Ul məvləma rəxmət-şöker qılam imde!»

Annan soñra Xaq təqdire mondıy buldı: 

Alar  ikəv ğömer buyı bergə tordı, 

Təñrebez unike uğıl bülək qıldı, 

Olısına  mösəlim diyələr imde.

 

XII fasıl. Yağqub  üğlənlarınıñ Misırğa baruı

Kənğən ile zur qıtlıqqa duçar buldı, 

Yağqub  nəbi uğıllarına boyırdı: 

«Mondıy qıtlıq bezgə yaman tə'sir qıldı, 

Aşlıq  öçen Misırğa barığız imde.

İlebezdə bezneñ xəyer hiç qalmadı, 

Cirebezdə igennər ber  də uñmadı, 

Bu tarlıqta bezneñ xəllər xuş bulmadı, 

Ya  uğlannar, barığız Misırğa imde!

Anda aşlıq satıp alu mömkin ikən, 

Padişahı  tuğrı dinle, mö'min ikən, 

Yon iltegez, altınıbız inde betkən,— 

Gazizenə  əytegez sələmnər imde».

Un karendəş bu səfərgə riza buldı, 

Döyələrenə atlanıp,  səfər qıldı,— 

İbne-İəmin genə barmıy, öydə qaldı,— 

Alar  şulay Misırğa yul tottı imde.

Yulda alar kərvən belən  oçraştılar, 

Ber-bersennən nəselləren soraştılar, 

İsməğilneñ  nəsle ikən kərvənçılar, 

Bolar əytte: «Ə bez İsxaq nəsle imde».

Alar Yağqubnıñ xəlennən sorav birde: 

«Mesken  Yağqub Yosıfsız ni xəldə inde?»-

Kərvənçılarğa Yəhüdə bolay  dide: 

«Ul meskenneñ xəle,—dide,— naçar imde».

Bolar Misırdağı xəlne soraştılar, 

Cavap  birdelər Misırdan qaytuçılar, 

Andağı aşlıq bəhəsen sorap bolar, 

Xuşlaşıp,  Misırğa yul tottılar imde.

Böyek təñre Cəbrəilgə əmer birde, 

Alarnıñ  kiləsen əytep söyenderde. 

Qərdəşləre ul çaq əle yulda ide,—  

Kiləçəklər ide unöç könnən imde.

Qayçan Yosıf Cəbrəildan xəbər aldı, 

Qərdəşləre  kilüenə bik şatlandı, 

Xodasına bik küp rəxmət-şöker qıldı,— 

Kilüləren  bik muvafiq kürde imde.

Qərdəşləre kilep citkənlegen belgəç, 

Cəbrəil  bu xaqta aña xəbər itkəç, 

Kilgən ul qərdəşləreneñ yözen kürgəç, 

Təxetennən  huşsız avıp töşte imde.

Beraz vaqıt ütkəç Yosıf añğa kilde, 

Mondıy xəlgə  vəzirləre ğəcəplənde, 

Əyttelər alar: «Ya şah, siña nərsə buldı,  

Añıñ cuyıp, avıp töşteñ nidən imde?»

Yosıf şunda vəzirenə sorav  birde: 

«Beləseñme, qaydan kilgən alar?»—dide. 

Vəzir  əytte aña: «Ber biş kön bar inde, 

Çittən kilgən keşe alar bar  da imde».

Yosıf əytte: «Ul keşelər qaydan kilgən, 

Soradıñmı,  maqsatları nindi ikən?» 

Vəzir əytte: «Alar bar da qaba kigən. 

Aşlıq  alırğa Kənğənnən kilgən imde».

Yosıf şul çaq ayrım saray xəzer qıldı, 

Ul sarayğa törle  niğmət-rizıq quydı, 

Qərdəşləren şul sarayğa çaqırttırdı,— 

Vəzir  üze anda xezmət qıldı imde.

Qərdəşlərne vəzir üze alıp kilde, 

Allarına  törle-törle niğmət quydı, 

Yannarında əyəğürə basıp tordı,— 

Tübənçelek  belən xezmət itep imde.

Qayçan alar kürde şundıy mul niğmətne, 

Üzlərenə  vəzir qılğan bu xezmətne, 

Şundıy zurlav, şundıy qəder həm xörmətne,

  həmməse də moña xəyrən qaldı imde.

Bu turıda söyləndelər alar bolay 

«Məlik  bezdən bik küp altın kötə buğay, 

Şunıñ öçen xörmət itə bezne  şulay,— 

Altınıbız yuqlığın ul belmi imde».

Şəmğün əytte: «Atabıznı ul beləder, 

Şunıñ  öçen ul bolay xörmət qıladır, 

Yağqub rəsül ikənlekkə inanadır,— 

Şunıñ  öçen zurlıydır ul bolay imde».

Yəhüdə əytte: «Səbəben monıñ  beləm, 

həmməbez də yarlıraq bez bütənnərdən, 

Ğaziz mondıy xəlebezne kürep  belgən, 

Şuña kürə bolay qabul itə imde».

Ravil əytte: «Bu şah, şiksez, ğədel irder, 

Bezneñ  zəğif xəlebezne ul kürəder, 

Qızğanudan şundıy iglek kürsətəder,— 

Ğədel  keşe — gariblərne söyə imde».

Bu süzlərne Yosıf yeglap tıñlap tordı, 

Qərdəşlərneñ  həmməsen də tanıp belde, 

Tik Şəmğünnan Yəhüdəne ayralmadı,— 

Ayrırğa  Cəbrəil yərdəm itte imde.

Mösəlimne dəşep, Yosıf əytte aña: 

«Eçemlek  qoy, uğlım, minem quvşinıma 

həm ilt anı tege ğaziz gariblərgə,— 

həmməsenə  şərəbçılıq sin qıl imde.

Eçərgə bir, həmməsenə sin xezmət qıl, 

Əmənətem  — ağalarıña xörmət qıl, 

Niçek, nigə kilgənnəren soraşıp bel,— 

Sorasalar  kem ikəneñ, əytmə imde!»

Mösəlim şunda alar yanına kilde, 

Alarğa  xezmət itərgə əzer buldı, 

Yannarında əyəğürə basıp tordı,— 

Yannarında  şulay quvşin totıp imde.

Teləsələr əgər, tağın salıp birde, 

Üze  öçen dərəcə bu diyep belde, 

Buşap qalsa, quvşinnı tutırıp kilde,— 

Şulay  itep qəder-xörmət qıldı imde.

«Ğaqlı kamil, tele nəfis,  mörəvvətle, 

Küñle yomşaq, xolqı kürkəm, üze zatlı, 

Buyı zifa, hərber əytkən süze  tatlı,— 

Yosıfqa ul bigrək oxşıy!»—dilər imde.

Soradılar: «Əyə uğlan, yözeñ kürkle, 

Ədəple  sin, üzeñ gar'le, igelekle, 

Bezgə xörmət kürsətəseñ sin meñ törle,— 

Sin kem, kemneñ uğılı  sin?»— dilər imde.

Cavabında alarğa ul bolay dide: 

«Misır  şahı miña şundıy əmer birde, 

Sezne kürep, küñelenə sağış kilde,— 

Mine  sezgə xezmət öçen quydı imde.

Misır şahı bik yarattı üzegezne, 

Kürergə  bik teli sezneñ yözegezne, 

Çın küñeldən qayğırta ul haman sezne,— 

Mine sezgə  xezmətçegez itte imde.

Min hərvaqıt sezgə xezmət qılaçaqmın, 

Sez  kitkənçe yanığızda toraçaqmın. 

Sezne kürsəm, min bəxetle bulaçaqmın,— 

Sezneñ  yanda bulu miña rəxət imde».

Kürep şahnıñ igelekle ikənlegen, 

Xörmət  itep həm bik zurlap söygənlegen 

hərbersenə berər ikmək  birgənlegen, 

həmməse də ğəcəplənep qaldı imde.

«Məlik bigrək yumart ikən»,— diyeştelər.

«Niğməte  küp ikən»,—diyep söyləştelər. 

Soñra aşlıqnıñ bəhəsen beleştelər. 

«Ber  poçığı ike yöz meñ altın imde!»

Annan Yosıf bizətterde  saray-təxten, 

Bötenesen cihazladı, kitrep şartın, 

Tezep  safqa qol-qaravışlarnıñ barısın:

 «Kənğənlelər kersen!»—diyep  əytte imde.

 Ul arada öç kön ütep kitkən ide, 

həmməsen  də Yosıf tanıp citkən ide, 

həmməsenə atlas kiyım birgən ide,— 

Dürtençe  kön sarayına dəşte imde.

Alar kilep bu sarayğa kerü belən, 

Məhəbətlegen  Yosıfnıñ kürü belən, 

Soltanatın anıñ kürep belü belən, 

Unısı  da aña səcdə qıldı imde.

Yosıf əytte: «Kütəregez başığıznı, 

həm  cıyığız başığızğa ğaqlığıznı. 

Añlatığız söyləp miña xəlegezne,— 

Belderegez,  xəcətegez nindi imde?»

Un karendəş kütərdelər bar da başnı, 

həmməse  də ğaqlın cıyıp, küzen açtı, 

Unısı da əyəğürə torıp bastı,— 

Təxet  yanında tordılar qurqıp imde.

Yosıf boyırğaç, körsilər kiterdelər, 

Un  karendəş, röxsət alıp, utırdılar, 

Dəhşət, qurqu həm borçılu  kiçerdelər: 

«Ah, qurqınıç, ah, qurqınıç!»—dilər imde.

Yosıf tanıy həmməsen də — küz saluğa, 

həmməsen  də berəm-berəm qarap çığa, 

Pərdə astında küzennən yəş ağıla,—  

Qərdəşləre anıñ xəlen belmi imde.

Yosıf əytte: «Əytegez miña  kemnər sez, 

Kilüegez qaysı ildən, ni telisez? 

Bertuğan  karendəşlərme sez həmməgez, 

Atağız kem?»—dip alar dan sorıy imde.

Alar əytte: «Bez Kənğənnən kilüçelər, 

Bababız  İsxaq pəyğəmbər, bez — şəriflər, 

Bez unike qərdəş idek moña  qədər,

 Atabıznı Yağqub səvçe dilər imde.

Berəvebez öydə qaldı, kilmi bire, 

İñ  keçebezne aşadı yavız büre, 

Atabız anı artığraq söyə ide,— 

Bu  xəsrəttən ike küze kürmi imde».

Yosıf əytte: «Ya şəriflər, ni söylisez, 

Atağıznı  üzegez pəyğəmbər disez, 

Ul anı artığraq söyə ide, disez,—  

Pəyğəmbərgə bu layıq eş tügel imde».

Alar əytte: «Əyə ğaziz, tıñla bezne, 

Tik  ber kürsəñ ide sin ul keçebezne, 

Söyər ideñ üzeñ də ul  enebezne,— 

Sin  kürməgəç, niçek tasvir qılıyq inde?!

Bez də anı şulay bik yarata idek, 

Kürmi  torsaq, kürergə tırışa idek, 

Ul yalğan töş kürgən, bez də şunı beldek;  

Atabız yaxşı töş dip yurağan imde».

Yosıf əytte: «Enegez nindi töş kürgən, 

Atağız  ul töşkə nindi yurav birgən?» 

Alar əytte: «Atabız aña, sin, digən, 

Bulırsıñ  Misırnıñ padişahı imde!»

Yosıf əytte:«Ul töş şulay  bulmağanmı, 

Anıñ mondıy yuravı yuş kilməgənme, 

Misır padişahı bula  almağanmı,— 

Bu xaqta sez belmisezme xəzer imde?»

Alar əytte: «Niçek belmək kirək anı, 

Aşadı  çınlıqta büre ul uğlannı, 

İnde ocmax türendəder anıñ canı,— 

Bu  dönyadan küptən küçep kitte imde.

Əyə ğaziz, xəlebezne bel sin açıq, 

İntekterde  təməm bezne qatı açlıq, 

Kildek monda alırğa bez sezdən aşlıq,— 

Atabız  küp səlam əytep qaldı imde.

Moxtac bulıp kildek sezneñ qarşığızğa, 

Bik  az bezneñ alıp kilgən malıbız da, 

Zur igelek kirək sezdən  barıbızğa,— 

Yumartlıqta sez dönyağa məşhür imde!»

Yosıf əytte: «Süzləregez qabul bulsın, 

Arağızdan  ləkin berəv qalıp torsın, 

Səbəp bulsın tizrək qabat kilü öçen,— 

Sezneñ  belən İbne-Yəmin kilsen imde.

Sezneñ yaqtan əgər də tuğrılıq bulsa, 

İbne-Yəmin  sezneñ belən bergə kilsə, 

Cibərergə atağız rizalıq birsə,— 

Ber  tüləvsez bik küp aşlıq birəm imde.

Aşlıq birəm, törle azıq-tölek birəm, 

Sezne  zatlı kiyemnərgə kiyenderəm, 

Büləklimen başqa bik küp nərsə belən,— 

Atağızğa  da cibərəm bülək imde!»

Un qərdəş bu təqdimne qabul  qıldı, 

Şəmğün Misırda qalırğa riza buldı, 

Döyələrgə yök töyətte, əzer  qıldı 

Üz malların yöklərgə yəşerde imde.

Ağaların ozatırğa üze kilde, 

Tübənçelek  kürsətep, ixtiram qıldı. 

«Tapşırığız atağızğa səlam, —dide,— 

Annarı  tağın kilegez tizrək imde!

«Xəqiqətter, həmməgezne söyəmen min, 

İkençe  qat kürergə bik telimen min. 

həm qabat kilüegezne kötəmen min, 

Sezne  şulay söyəmen min»,— dide imde.

Misırdan soñ barğan çaqta alar yulda, 

Tuqtalsa  da qaysı cirdə, qay urında 

Kemne genə oçratmasın — barısı da 

Xörmət  belən,zurlap qarşı aldı imde.

Alar əytte: «Bu yuldan küp uzğan idek, 

Bu  cirdə, bu urında küp qunğan idek, 

Mondıy zurlav hiç oçratmıy  torğan idek,— 

Monda, şiksez, berər xikmət bardır imde».

Qaytqan çaqta alar Misır yulı belən, 

Yosıf  ise añqıy ide həmməsennən, 

Şçaytan-ləğin kilə ide ezlərennən, 

Yosıf  isen beterergə tırışıp imde.

Alar, şulay, qaytıp citep, öygə kerde, 

Qaytqannarın  kürep, Yağqub bik söyende, 

Yəş aralaş şunda ul ber kölep quydı,— 

Annan  tağın huşsız bulıp avdı imde.

Uğlannarı anıñ belən  küreştelər, 

Anıñ nidən kölgənlegen soraştılar: 

Əyə ata,  nidən köldeñ? — diyeştelər.— 

Yənə nigə huşsız bulıp avdıñ imde?»

Yağqub əytte: «Süzegezdən rəxət aldım, 

Ul  süzlərgə bik şatlandım, şuña köldem, 

Beregezneñ yuq ikənen soñra  beldem.— 

huşım cuyıp şuña avıp töştem imde.

Misır şahı sezgə niçek aşlıq birde, 

Belmədegezme,  milləte nindi ide?» 

Əyəğürə torıp alar bolay dide:  

«Ul sezgə bik zur igelek qıldı imde!

Ul Misırnıñ padişahı — xaq möselmən, 

Zurlap  bezne, igeleklər qıldı haman, 

İbne-Yəmin kilsen monda,— dide annan,— 

Tik  Şəmğünne alıp qaldı»,—dilər imde.

Föryəd qıldı işetügə Yağqub monı: 

«Nigə  anda qaldırdığız ul Şəmğünne, 

Niçek birim sezgə min İbne-Yəminne? —  

Ber aldanıp, Yosıfsız qaldım bit imde!»

Uğılları bolay diyep cavap birde: 

«Ğaziz bezdən haman  sine soraştırdı, 

Sineñ öçen bik yış yeglap zari qıldı,— 

Bik  küp sələmnər cibərde siña imde!»

Annan Yağqub bu çaranı məğqül kürde, 

Uğlannarınıñ  həmməsen ant itterde: 

İbne-Yəminne alırğa röxsət birde, 

Işandırıp,  hərberse ant itte imde.

Annan soñra buşattılar  çuvalların, 

Çuvallarda taptılar üz tavarların, 

Işandırdı  alar şunda ataların: 

«Üzebezneñ tavarlar bu!»—diyep imde.

Yəğküb nəbi ullarına röxsət itte. 

İbne-İəmin alar  belən bergə kitte. 

Un karendəş, savbullaşıp, səfər çıktı,— 

Alar  tağın Misırğa yul tottı imde.

Yağqub əytte: «Anda barıp citü belən, 

Saqlağız  sez üzegezne küz həm teldən, 

Ber qapqadan kerməgez həmməgez berdən,— 

hər  qapqadan ikəvləp keregez imde!»

Qapqalardan bolar ikəv-ikəv kerde, 

İbne-Yəmin  ber yalğızı torıp qaldı, 

hər taraftan hər qapqağa küzen saldı — 

Ber yuldaşsız, məxrüm xəldə tora imde.

Kergəç tə Şam qapqasınnan, ul tuqtaldı, 

Olılardan,  keçelərdən yul soradı, 

Anıñ telen ber keşe də añlamadı,— 

Xəyrən bulıp, törle  yaqqa bara imde.

Cəbrəil Yosıf yanına şul çaq  kilde,

Aña təñreneñ sələmen ireşterde: 

«Karendəşeñ İbne-Yəmin kilde,— dide,—-

Kiterdem  şul söyeneçne siña imde!

  Əyə Yosıf, zatlı kiyım ki östeñə, 

Östennən  ki tupas qına berər qaba, 

Ber döyəgə menep, sizdermiçə genə 

Qərdəşeñne  qarşılarğa bar sin imde.

Şəhərgə ul kerde Şam qapqası  aşa, 

Kemne kürsə də yalvarıp, yul soraşa, 

Berkem  telen belmi—ğibriçə söyləşə,— 

Ğaciz bulıp, şunda yeglap tora imde».

Yosıf şunduq ul əytkən cirgə yul tottı. 

Şam  qapqası yanında ul anı taptı, 

İbne-Yəmin ləkin anı tanımadı, 

Yosıf biten örtkən  kileş sorıy imde.

Yosıf əytte: «Əyə ğaziz, kem bulasıñ, 

Qaysı  ildən kildeñ, monda ni qılasıñ, 

Nik yeglıysıñ, xəcəteñ ni,  ni teliseñ? 

Üzeñneñ xəl-əxvəleñne belder imde!»

Cavap birde: «Min Kənğənnən monda kildem, 

Misır  şahı xezmətenə bara idem, 

Bu şəhərdə adaştım, isemem minem  

Yağqub  uğlı İbne-Yəmin bulır imde.

Kildek monda bez un qərdəş cıynavlaşıp, 

Kerde  alar hər qapqadan ikəvləşep, 

Ber yalğızım qalıp, yörim min adaşıp,

 Şul  qayğıdan küzemnən yəş ağa imde.

Minem tağın bar ide ber karendəşem, 

Ber anadan tuğan  ide ul söttəşem, 

Anı uylap ağa minem küzdən yəşem — 

Ğaciz  buldım, ni qılırğa belmim imde.

Kem nəsele sin üzeñ, ya mörəvvətle, 

Küñlem  sine oçratudan rəxət taptı, 

Ğibriçə yaxşı söyliseñ sin şul çaqlı,— 

Öyrəndeñ  bu telne qayan?»—dide imde.

Yosıf əytte: «Min Kənğəndə  bulğan idem, 

Ber zamannar ul cirlərdə yörgən idem, 

Keçe yəştə anda  ozaq torğan idem,— 

Ğibri telen öyrəndem min şunda imde».

İbne-Yəmin əytte: «Əyə mörəvvətdər, 

Sineñ  yözeñne kürergə teləgem bar, 

Miña xəsrət tə'sir itte, təqətem tar,—  

Pərdəñ açsañ, kürer idem yözeñ imde».

Yosıf əytte: «Min bu eşne qıla almıym, 

Yözemdəge  bu pərdəne ala almıym, 

Bu teləgeñ sineñ hiç buldıra almıym,—  

Beraz vaqıt sin sabır qıl»,—dide imde.

Annan soñra Yosıf törle üget  birde,

Annan soñ añarğa ber beləzek birde,

Ul beləzek qıp-qızıl saf yaqut ide,

Tora ide qimməte meñ dinar imde.

İbne-Yəmin pıyaladır dip  uyladı,

Ləkin anı nişlətergə bel  almadı,

Yosıf əytte: «Beləgeñə ki sin anı»,—

Sizdermiçə üze eçtən kölde imde.

Yosıf aña yulnı kürsətüçe buldı, 

həm şəhərgə alar ikəv  bergə kerde,

İbne-Yəmin qərdəşləren şul çaq 

Baralar  ide sarayğa bar da imde.

Yosıf əytte: «İnde bir sin röxsət miña, 

Üzeñ  bar ul qərdəşləreñneñ yanına, 

Alar belən bergə ker şah sarayına,— 

Xəsrətlənmə,  küñleñne töşermə imde».

İbne-Yəmin ayrılırğa riza  bulmıy, 

Qərdəşləre yanına kitəse kilmi, 

«Ayrılırğa sinnən  küñlem hiç teləmi, 

Sineñ yanda miña rəxət»,— dide imde.

Annan yeglap Yosıfqa ul bolay dide: 

«Sineñ süzlər  küñelemə tatlı buldı, 

Keşelekle fiğleñ mine əsir qıldı,—  

Sinnən başqa berkem də xuş tügel imde.

Sinnən başqa berkemgə də baqmas küzem, 

Ayırılsam  sinnən, tınğı tapmas küñlem, 

Ber süzem bar, tik əytergə barmıy telem, 

Qiyəfəteñ  Yosıfqa bik oxşıy imde!»

Yosıf əytte: «Üzem də ber qol ğınamın, 

Ber  məvləm bar, anıñ xökmen min totamın, 

Anıñ əmren bozudan min bik  qurqamın,—

 Boyırğanın anıñ ütəv kirək imde.

Qərdəşləreñ yanına bar, bergə bul sin, 

Aldanu həm  qayğılardan ayırıl sin, 

Rəncülərdən qotılıp, bul şat küñel sin,— 

Cərəxəteñ  dəvası min bulıym imde».

İbne-Yəmin qərdəşlər yanına kilde, 

Kilü  belən, küreşep, ul qulın birde, 

Qərdəşləre şat ikənen anıñ  kürde: 

«Nidən bolay şatlanasıñ?»—dilər imde.

«Berqayçan da sin bolay şat bulmıy ideñ, 

Yosıf yuq  bulğannan birle kölmi ideñ, 

Teş kürsətep yılmayunı belmi ideñ,— 

Nidən  bügen sin bolay şat?» — dilər imde.

İbne-Yəmin bolay diyep cavap  birde: 

«Ayırılıp sezdən, yalğız qalğan məlne 

Minem yanğa döyəle ber keşe kilde,— 

Minem  belən ğibriçə söyləşte imde.

Örtelgən ber pərdə belən anıñ yöze, 

Gariplərgə  igelekle ikən üze, 

Tele saf bik, tatlı ikən hərber süze,— 

Şunı  tıñlap, rəxətlərem arttı imde.

Mine sezneñ yanığızğa ul kiterde. 

Bülək  itep ber beləzek miña birde, 

Anı kürep, küñelemə şatlıq tuldı,— 

Qayğı-xəsrət  onıtıldı təməm imde».

Yəhüdə əytte: «Qaya ul, bez də kürik, 

Nindi  beləzek ikən ul, bez də belik, 

Bik qəderləp, sineñ öçen saqlap torıyq»,-

İbne-Yəmin  beləzekne birde imde.

Yəhüdə: «Bu pıyala bit» — diyep aldı, 

Kiyep  baqtı, tik qulına yaramadı, 

Annan Ravil sorasa da, alalmadı,— 

Kire  İbne-Yəmingə ul qayttı imde. 

İbne-Yəmin Rəüilgə də birep baqtı, 

Ul da  anı üz qulına kiyep baqtı, 

Yaramadı, bu xəlgə bar da şaqqattı,—  

Tağın İbne-Yəmingə ul qayttı imde.

Qərdəşləre ber-ber artlı alıp baqtı, 

həmməse  də üz qulına kiyep baqtı, 

Bersenə də yaramağaç, kire qayttı,—

İbne-Yəmin qulında ul qaldı  imde.

 

XIII fasıl. Yosıfnıñ saray saldıruı

Əmer birde Yosıf: «Tözüçelər kilsen, 

Ğəcəp  biyek, taza saray bina qılsın, 

Ul saraynıñ buyı qırıq arşın bulsın, 

Biyeklege  də şul qədər bulsın imde.

Yasasınnar anda Yağqubnıñ sürəten, 

Annarı  uğlannarınıñ da həmməsen, 

Alarnıñ Yosıfqa nilər kürsətkənen,— 

həmməsen  də yasasınnar anda imde.

Aldap, anı atasınnan aluların, 

Çişenderep,  tar qoyığa saluların, 

Üterergə anı niyət qıluların — 

həmməsen də divarğa yazsınnar  imde!

Ul qoyıdan çıqqaç, şunda kilüləre, 

Qolıbız  dip aldap, səvdə qıluları, 

Anı satıp, bik az bəhə aluları, 

Öç  ğəyeben sanav da yazılsın imde!»

Ğaziz Yosıf annan bik zur  məcles cıydı, 

Bu məcleskə bik küp niğmət əzer qıldı, 

Qunaqlarğa  törle-törle aşlar quydı,—

 Qərdəşləren şul məcleskə dəşte imde.

Qərdəşləre ul sarayğa kilep kerde, 

Sürətlər  həm yazularnı Ravil kürde, 

Şıpırt qına hərberenə əytep birde: 

«Bezneñ bozıq eşlər bit  bu!» — dide imde.

«Atabızdan Yosıfnı aluıbız da, 

Anı  qayğı-cəfəğa saluıbız da, 

Yosıfqa nindi ğazap qıluıbız da — 

həmməse  də yasalğan bit monda imde!»

Un karendəş qayçan sürətlərne kürde 

Yaman  eşlərenə bik nıq ğəcəplənde, 

Mondıy gönah eşlərennən təvbə qıldı,— 

Aşav-eçü  qayğıları kitte imde.

Allarına quyılsa da törle niğmət, 

Küñelləren  çolğap aldı qayğı-xəsrət, 

Utırdılar barısı da qatı yeglap,— 

Berse  də ber rizıq qabıp baqmıy imde.

Ğaziz Yosıf Tərcemənğa əmer birde: 

«Sora əle, aşamıylar  nigə,— dide,— 

Nik yeglıylar həmməse də, nərsə buldı?» 

Tərcemən  kilep al ar dan sorıy imde.

Tərcemənğa  alar mondıy cavap birde:

«Bezneñ tağın ber qərdəşebez bar ide,

Maturlığı bu rəsemgə oxşar ide,

Ləkin  anı aşadı ber büre imde.

Şunı  kürgəç, küplebezgə xəsrət tuldı, 

Aşav-eçü  teləgebez onıtıldı...» 

Yosıf ayrım avlaq saray əzer qıldı,-

Qərdəşləren şul sarayğa öndi imde.

Un karendəş şul sarayğa kilep kerde, 

Ul sarayda törle niğmət əzer ide; 

Utırışıp,  həmməse də aşap-eçte, 

İbne-Yəmin berni  qapmıy yeglıy imde.

Yosıf əytte: «Ni səbəptən ağa yəşeñ,  

Yözeñ sarı, canıñ ərnep, qayğırasıñ, 

Ni qayğıñ bar, yanında bit un qərdəşeñ, 

Üz xəleñne miña əytep bir sin  imde!»

İbne-Yəmin əytte: «Kire barır idem,  

Röxsət birsəñ, ul sarayğa kerer idem, 

Sürətlərne  tağın ber qat kürer idem»,— 

Ber sürəte Yosıfqa bik oxşıy imde!

Yosıf ul İbne-Yəmingə röxsət  birde, 

İbne-İəmin ul sarayğa qabat kerde, 

Ul  sürətne tabıp, anı qabat kürde,— 

Qarap aña, xəsrətlənep yeglıy imde.

Yosıf əytte Mösəlimgə: «Bar, uğıl,  sin, 

Ağañ belən ul sarayda bergə bul sin, 

Sorav  birsə, üz xəleñne məğlüm qıl sin,-

Ul  meskengə kem ikəneñ belder imde».

Mösəlim şunduq sarayğa barıp kerde, 

Qul quşırıp qarşısında basıp tordı, 

İbne-Yəmin  şunda anı tağın kürde, 

Yeglap, anıñ kem ikənen sorıy imde.

«Xəsrətemne onıttıra, kürsəm üzeñ, 

Xəsrətlegə şatlıq  birə sineñ süzeñ, 

Yosıfıma bigrək oxşıy kürkle yözeñ,— 

Kem  sin, kemneñ uğılı sin?»—dide imde.

Ul Mösəlim əytte: «Ağam, inde əytəm, 

Üzemneñ  kem ikənlegemne belgertəm, 

Misır şahı — tuğrı Yosıf minem ətkəm, 

Misır  xalqı bar da anıñ qolı imde.

Layıq nəbi itkən anı təñrem-cəlil, 

Ə atası Yağqub nəbi — ul İsrail, 

Kilep təñre xəbərçese — ul Cəbrəil — 

Pəyğəmbərlek ireştergən aña imde».

İbne-Yəmin, monı belgəç, ber ah ordı, 

huşsız  bulıp, şunduq cirgə ul yığıldı, 

Mösəlim, bu xəlne kürep, sorav birde: 

«Mondıy  xəlgə nidən töşteñ?»—dide imde.

İbne-Yəmin Mösəlimgə cavap birde: 

«Minem tağın ber  karendəşem bar ide, 

Anıñ da iseme şulay Yosıf ide,— 

Şunı  uylap, huştan yazıp töştem imde».

 Mösəlim əytte: «Ya ağam, inde añla,

Minem əyter süzləremne yaxşı tıñla,

Min — Yosıfnıñ uğlı, məğlüm bulsın siña,-

Sineñ əytkən qərdəşeñ şul üze imde.

Döyə belən sineñ yanğa ul bit kilgən, 

Şam  qapqası yanında ul sine kürgən, 

Qərdəşləreñ belən sine küreştergən, 

Qızıl  yaqut beləzek tə birgən imde».

İbne-Yəmin qayçan xəlne açıq  belde,  

Añın cuyıp, tağın cirgə ul yığıldı,  

Añğa kilgəç, küñelenə şatlıq tuldı:  

«Xəsrətemə  qavıştım min!» — dide imde.

Mösəlim Yosıf yanına kire kilde, 

Bulğan  xəlne atasına söyləp birde, 

Yosıf anıñ xəbərenə bik söyende: 

«Xəsrətemə qavıştım bit!» — dide imde.

Yosıf avlaq ul sarayğa tağın bardı, 

Yözendəge  pərdəne ul şulçaq aldı, 

Yözen kürgəç, İbne-Yəmin huşsız qaldı,— 

Añın  cuyıp, tağın avıp töşte imde.

Berazdan soñ İbne-Yəmin añğa kilep, 

Küreştelər  ikese də qullar birep, 

Bersen-berse tabıştılar,— monı kürep, 

Fəreştələr  tañğa qalıp tordı imde.

Annan soñra ikəv yalğız utırdılar, 

Xaliqqa  küp rəxmət həm şöker qıldılar. 

Çikkən mixnətlər turında söyləştelər, 

Yosıf,  yeglap, xəl-əxvəllər sorıy imde.

Atasınıñ xəlen annan soraştırdı, 

İbne-Yəmin bolay diyep  cavap birde: 

«Yeglıy-yeglıy ike küze kürməs buldı,— 

Xəsrət  yortınnan berkaya çıqmıy imde.

«Yosıf» disə, küzlərennən  qan-yəş ağa,   

Ayırılu utı belən bəğre yana,

Sine kürep qavşu belən  xıyallana,—

Qavışudan ömeten hiç özmi  imde. 

Ul zəğifə qərdəşebez —  mesken Dinə,

Yaña külmək kigəne kj hiç iñenə,

(hər yulçıdan soraştıra sine genə,

(haman eglıy, yılmayunı belmi imde».

Yosıf əytte: «Qayt sin xəzer ul sarayğa, 

Şulay  ited, barıp quşıl ağañdarğa, 

Eşlərendə bulış şunda sin alarğa»,— 

Ybne-Yəmin  qurqa, anda barmıy imde.

«Sine,—dide, —kötməgəndə min yuğalttım,  

Şunnan  birle məxrüm bulıp, xəsrət çiktem,  

Citmeş yıllar yığlad, bügen  inde taptım 

 Bəğeremne pərə-tsarə qıldıñ imde!»

Soñra Yosıf əytte: «Öyləndeñme üzeñ,  

Ya qərdəşem, barmı  uğlıñ yəki qızıñ,  

Bulsa, birdeñ sin alarğa nindi isem —  

İsemnəre  nindi miña belder imde!

İbñe-Yəmin əytte: «Təñre kəkme buldı,  

Ul  unike uğıl miña bülək qıldı,  

hərbersenə berər xörle at quyıldı,—  

Bar  da sineñ xəsrət belən bəyle imde.

İñ olısınıñ isemen «Diñgez» didem,  

İkençesenə  «Büre» dip isem birdem,  

Öçençesenə «Qayğı» digən at quydım,  

Dürtençesen  atadım «Qan» diyep imde.

Diñgez yarında çönki jüp yeglap yördem,  

Tavlarda  bürelər totıp antlar birdem,  

Qamlı külməgeñne totıp yeglıy idem,—  

Bik  küi qaypılarğa jerep battım imde.

Bişençesenə «Gür» digən isem  birdem,  

Altınçısınıñ isemen «Dərt» dip quydım,  

Cidençesenə  «Ğər» ismen məğqül kürdem, 

 Sigezençesenə «Arıslan» didem imde.

Gürestannar yanında küp zari qıldım,  

Dərtlelərneñ  arasında yeglap yördem,  

Sine ezləp, ğər-məğərələrgə kerdem,—  

Sorıy  idem arıslannar totıp imde.

Tuğızınçısınıñ atın «Yalğız» didem,  

Unınçısına «Garib»  digən at quydım,  

Unberençeseneñ atın  «Xəsrət» didem,  

Unikençesen atadım  «Qol» dip imde.

Yalğızlarnı kürsəm, xəlen añlıy idem,  

Gariblərne kürsəm,  bergə ahlıy idem,  

Xəsrətlelər kürsəm, bergə yeglıy idem,  

Qollar  kürsəm, miherbənlıq qıldım imde».

Yosıf əytte: «Nigə andıy atlar quydıñ,  

Ul  atlarnı ni səbəptən layıq kürdeñ?»  

İbne-Yəmin əytte: «Sine uylap yördem,  

Kürə  idem həmməsendə sine imde!»

Yosıf əytte aña: «İnde sin qayğırma,  

Qərdəşləreñ  yanına bar, ayırılma,  

Qalırsıñ sin minem yanda, şöbhə qılma,—  

Monıñ  öçen şundıy çara kürəm imde.

Sineñ yökkə min ber qəsə yəşerermen,  

Şunı tabıp, uğrı ul  dip belderermen,  

Şulay itep, üz yanımda qaldırırmın —  

Minem  yanda bulırsıñ sin şulay imde!»

İbne-Yəmin qərdəşləre yanına kilde  

(Şatlıqtan  yözendə nurlar balqıy ide),  

Qərdəşləre: «Şatlandırdı, əyt, kem sine?- 

Tulğan  ay kük balqıy yözeñ!»—dilər imde.

Annan Yosıf pərdə belən yözen örtte,  

Qərdəşləren  ikençe qat qunaq itte,  

Rizıqlar üz qulı belən təqdim itte:  

«Utırığız  ikəv-ikəv!»—dide imde.

Qərdəşləre rizıqlarğa suzıldılar,  

Suzılıp rizıq aşarğa  cıyındılar,  

İbne-Yəmin tağın işsez qaldı,— şuñar  

Berni  qapmıy, xəsrətlənep yeglıy imde.

Yosıf əytte: «Yeglama sin, aşa aşıñ,  

Tuqta  inde, ağızma sin küzdən yəşeñ,  

Üzem bulıym inde, sineñ karendəşeñ,—  

Kil  yanıma, ikəv bergə aşıyq imde!»

İbne-Yəmin bu təqdimgə bik söyende,  

Yosıf  aña uñ yağında urın birde,  

Utıruın anıñ xuplap, xörmət qıldı,—  

Şul  rəveştə alar bergə aşıy imde.

Qərdəşləre aşap həm eçep tuydılar,  

Xaliqqa  küp rəxmət həm şöker qıldılar,  

İbne-Yəmin, Yosıf ikəv utırdılar,—  

Alar  şulay bergə aşap-eçte imde.

Soñra Yosıf döyələren töyətterde,  

Annarı  ber altın qəsə kitertterde həm  

İbne-İəmin yögenə yəşertterde,—  

Bu  ikedən başqa hiçkem belmi imde.

Ə ul qəsə qızıl altınnan  eşləngən, 

Gəvhər, yaqut yazular belən bizəlgən, 

Dürt yöz meñ altın  tora dip bəyələngən, 

Qimmətle şundıy ber qəsə ide imde

Savbullaşıp, doğa qılıp, quzğaldılar, 

Şaqtıy barğaç, ber urışa  tuq  aldılar. 

Şul urında tuqtap, beraz xəl  aldılar.

 Artlarınnan Yosıf quva çıktı imde.

Yosıf səvçe artlarınnan quıp citte, 

Alarnı şunda  tuqtarğa məcbür igte, 

Sez qəsəmne  urlağansız, dip qurqıttı: 

«Sez  uğrılar ikənsez bit!» -dide imde.

Alar əytte: «Vallahidır, bez almadıq, 

Alla  Şahit, bez uğrılıq hiç qılmadıq, 

Berqayçan bez hiçber nərsə  urlamadıq...» 

Ləkin Yosıf barsın kire bordı imde

Alarnı kire Misırğa qaytardılar, 

Barlıq  yök həm çüəllərş aqtardılar, 

İbne-Yəmin yögendə qəsə taptılar,— 

həmməseneñ yökləren buşatıp imde.

Yosıf əytte: «Miña xörmət  qılmadığız,

Toz həm ikmək xaqın aqlıy belmədegez,

Dürt yöz dinarlıq qəsəmne urladığız!»

Ul üpkələp, açulanıp əytte imde.

Monı işetep, həmməse oyaldılar, 

Ğəyrəgennən  anıñ qurqıp uq qaldılar,

həmməse  də ber-bersenə qarandılar, — 

hiçberse də ni diyərgə belmi imde.

Annan soñra alar mondıy  cavap birde. 

«Enese də anıñ yavız uğlan ide, 

Ul da əyber urlap ber  totılğan ide,— 

Bu ikəvneñ də anası Rəxil imde».

Şuña alar Yosıfnı uğrı dide: 

Sabıy  çaqta daya şulay diyə ide. 

Daya üze anı ğəyət söyə ide, 

Dürt  yəşkəçə üz yanında tottı imde.

Yağqub ber kön Yosıfnı almaqçı buldı, 

Daya  isə birməs öçen xəylə qordı: 

Bilenə ber altın oçqır bəyləp quydı; 

Şul  xəlendə ağasına iltte imde

İke könnən tuta-daya kire kilde: 

«Qızıl  altın oçqırım yuğalğan,— dide,— 

Ul oçqırnı, şiksez, Yosıf alğan,— dide,-

Ul  ağam İsxaqtan qalğan oçqır imde»

Yağqub nəbi tikşerergə qarar qıldı, 

Oçqırnı  Yosıf bilennən tabıp aldı, 

Yosıfnı kire aña birergə buldı: 

«Tağf  ike yıl yanıñda ğorsın imde!»

İkençe ber rivəyəttə bolay digən 

Ber  kön Yosıf aş yanında nannı yəşergən. 

Yəşerep, ul nannı  yuqsıllarğa birgən,— 

Anı uğrı diüləre tunnan imde

Yosıf alarğ a bolay dip cavap birde 

«Sez  qıldığız yavızlıqlar bik küp inde. 

Yağqub nəbi sezdən küpme  cəfə kürde, 

Eşlədegez küpme yazıq eşlər imde!

Atağıznı sez ni qədər  yeglattığız, 

Keçe uğlan añardan aldap aldığız, 

Azat enegezne sez qol  dip sattığız,— 

Sez bit xərəm aqça aşavçılar imde!»

Tuğrı Yosıf şunnan soñra əmer birde: 

«Totığız  şul qəsə urlavçını inde, 

Xökem bulır şəriğət quşqança,— dide,— 

İke  yılğa yabıp quyam üzen imde!»

Alar Yosıfqa yalvarıp bolay dide: 

«Atabız  bu uğılın bik söyə ide, 

Bezgə anı, nıq saqlağız, diyep birde,— 

Anı  cibər, başqabıznı sin yap imde».

Yosıf əytte: «Bu eşne min buldıralmıym, 

Ğədellekne  bozıp, cəber qıla almıym, 

Ğəyepsezne zindanğa hiç saldıralmıym,— 

Uğrı  uğlannı totığız!»—dide imde.

Qərdəşləre nişlərgə belmi tordılar, 

Soñra  avlaq ber urınğa cıyıldılar, 

Berər çara kürergə qarar qıldılar: 

«Əydəgez  ber çara kürik!»—dilər imde.

Yəhüdə əytte: «Sizdermi min barırmın — 

Ğəyrət  belən bik qatı ber qıçqırırmın, 

İbne-Yəminne zindannan  çığarırmın,— 

Sez torırsız qulğa qılıç alıp imde!

Min qıçqıru belən şəhərgə kerersez, 

Böten  şəhər xalqın qırıp beterersez,— 

Min qıçqırsam, beləsez inde  üzegez: 

İşetkən bar keşe hələk bula imde!»

Qayçan Yosıf alarnıñ niyəten  belde, 

Keçe uğlı Məmiləgə əmer birde, 

Yəhüdəne kürsətep: «Bar,  uğlım,—dide,— 

Sıypap kil sin arqasınnan anıñ imde!»

Məmilə şunduq anıñ yanına bardı, 

Sizdermiçə şunda beraz  basıp tordı, 

Arqasınnan qulı belən ber sıypadı,— 

Sıypağanın  İəhüdə hiç toymıy imde.

Yəhüdəneñ ğədəte şul: açulansa, 

Açulanıp qıçqırırğa niyət  qılsa, 

Berəv kilep arqasınnan sıypap quysa, 

Şunduq  böten açuı yuq bula imde.

Tik ul könne quşlıq vaktı kitte ütep, 

Ə Yəhüdə qıçqırmadı qatı itep, 

Qərdəşləre,  işetməgəç, ozaq kötep, 

Kilep, nərsə  bulğanın sorıylar imde.

Alar əytte: «Yəhüdə, nik qıçqırmadıñ, 

Ğəyrət  belən şəhər xalqın nik qırmadıñ, 

Birgən süzne nik cirenə citkermədeñ,— 

Nərsə  səbəp buldı, bezgə belder imde?

Yəhüdə əytte: «Şundıy xəl səbəp buldı, 

Minem  yanğa nindider ber uğlan kilde, 

Kötməgəndə arqamnan ul sıypap aldı,— 

Şunduq  böten köçem yuqqa çıktı imde».

Qərdəşləre mondıy xəlgə xəyrən qaldı: 

«Niçek  itep mondıy ber xəl bula aldı? 

Əllə monda İsrəildən berəv barmı?» — 

Şulay  diyep, bar da ğəcəplənde imde.

Yosıf, kilep, açulanıp əytte  şunda: 

«Xiyənətçelər ikən sez barığız da, 

Məğlüm buldı mina barlıq çarağız da — 

Qurqıtırğa uylağansız mine imde.

Uylağansız şəhərgə sez bergə kerep, 

Kötməgəndə  açu belən ber qıçqırıp, 

Beterergə böten şəhər xalqın qırıp,— 

Cıyınğansız  şundıy yazıq eşkə imde.

İke tapqır buldığız sez minem ildə, 

Kürdegez sez törle  qəder-xörmət mində, 

Aşadığız ikmək həm toz minem öydə, 

Üzegez — bez Yağqub  uğlı, disez imde!»

Təxetennən töşte Yosıf, açulandı,— 

Açu  belən sarayğa tik ber küz saldı, 

Böten saray tetrəp kitte,  qaltırandı, 

Avıp töşte taza bağanalar imde.

«Xörmət itəm,— dide,— fəqət atağıznı, 

Min  qaldırmas idem yuqsa isən sezne,

Üterer  idem ğazaplap, həmməgezne!»— 

Qərdəşləre zur qurquğa töşte imde.

Qərdəşləre Yosıfqa bik yalvardılar, həm,

nihəyət, kitərgə rexsət aldılar, 

Yəhüdədən başqalar səfər  qıldılar,— 

İbne-Yəmin  belən ul da qaldı imde.

Qərdəşləre byk aşığıp qaytıp citte, 

Bulğan xəllərne  Yağqubqa xəbər itte: 

«İbne-Yəmin ğəyət möşkel xəlgə  töşte, 

Yəhüdəbez anıñ belən  qaldı imde».

Qayçan Yağqub bulğan xəlne açıq belde, 

Elekkedən meñ  qat artıq xəsrətlənde: 

«İbne-Yəmin urladımı çınnan,— dide,— 

Kürdegezme üzegez?»—dip  sorıy imde. 

Uğlainarı- bolay diyep cavap birde: 

«Bezgə ul şah bik küp iglek qılğan ide; 

Anıñ altın qəsəse yuq bulğan ide,—

İbne Yəmin yögennən  tabıldı imde».

Yağqub əytte: «Təñremnən min ömet özmim, 

İnşa-alla,Yosıfımnı kürermen  min,

Ber cirdə öç uğlğm belən kürşermen  min...» —

Uğılları: «Niçek?»  — diyep sorıy imde.

Yağqub əytte: «Əgər Xaliq yərdəm birsə, 

Qol  östenə bik zur bələ-qaza kilsə,

Qol moñarğa riza bulıp, sabır  itsə, 

Mixnəttən soñ rəxəte da bulır imde!»

Qör'ənendə Xaliq şundıy kiñəş birgən:  

«Alla rəxmətennən ömet özmə! — digən,— 

Moña  inanmavçı kyafer bula ikən,— 

Rəxmətennən, ömet özməv kirək imde».

İsrəilgə  kilde ber könne Ğazrail, 

Yünəldergəy ide anı təñre-cəlil, 

Sorav  birde şul çaq añarğa İsrail: 

«Yosıfım isənme minem?» —  dide imde. 

Ğazrail əytte: «Yosıfıñ isən, tere, 

Anıñ  qayda ikənlege də bilgele, 

Məğlüm zur dəvlət iyəse ikənlege,— 

Ber  ildə ul padişahlıq qıla imde».

Yağqub əytte: «Ya Ğazrail, miña əyt sin, 

Min  meskengə qaydalığın xəbər it sin,— 

Bulışlıq həm yərdəmeñ miña  kürsət sin!» —

 Ğazrail: «Röxsət yuq moña!» — dide imde.

Yağqub əytte: «Qayçan röxsət bulır ikən, 

Yosıfımnan qayçan xəbər kiler  ikən, 

Məvləm miña qayçan yərdəm qılır ikən?» — 

Şulay  dip, ul qanlı  yəşlər tükte imde.

«Ya Yosıfım, quvanıçım, küzem  nurı, 

Ya bəğrem pərəse, küñelem zarı, 

Ya İbne-Yəmin, ənkəyeñneñ  yadkyəre,— 

Sezneñ  belən Xaliq küreştersen imde!

Əgər də min nəvbət citep ülə qalsam, 

Sezdən  şulay məñgelekkə ayırılsam, 

Qavşa almav xəsrətenə duçar bulsam,— 

Şunnan  qurqam!»—diyep xəldən taydı imde.

Uğlannarı əytte: «İnde yeglama sin, 

Xəsrət belən  bəğereñne talama sin, 

Əxirəttə qavışırğa bil bağla sin,— 

Küreşüdən  dönyada öz ömet imde!»

Yağqub əytte: «Əytməgez bu süzne miña, 

Ömetemne  bağışlıym min ber Allama,

 Miña yərdəm itim disə, ciñel Aña,— 

Ömetem  zur, qavıştırır bezne imde.

Qödrətle Ul, hərvaqıtta yərdəm qıla, 

Xəsrətlene  xəsrətenə qavıştıra, 

Qayğı-xəsrət çigüçene şatlandıra,— 

Ömet  itkən keşe nəvmiz bulmıy imde».

Xəzer xəsrət həm mixnətlər artıp tordı, 

İbne-Yəmin  həm Yəhüdə anda qaldı. 

Yeglap mixrab aldında ul səcdə qıldı: 

«Xödəvəndə,  yərdəm Sinnən!»—dide imde.

Annan əytte: «Bu xəl əgər  şulay barsa,

Misır şahı anı əgər yabıp quysa,

Yəhüdə bik açulanıp ber qıçqırsa,

Şəmğün şahnıñ qəlğələren cimrer imde!»

Ul Şəmğünneñ qüəte bik xətər ide, 

Yögrep  barıp arıslannar tota ide, 

Gəvdəsennən başın özep ata ide,— 

Bar  gəvdəsen pərə-pərə qıla imde.

Uğlannarı əytte: «Şulay itə idek, 

Bezdən  köçle ikənlegen ləkin kürdek, 

Çarasızdan buysınırğa məcbür buldıq, 

Ciñərlek  köç tabalmadıq»,— dilər imde.

Yağqub nəbi Dinəsenə əmer qıldı, 

Dinə, barıp,  qələm-qara alıp kilde, 

Şəmğün, kilep qələm yunıp, əzer tordı. 

Yağqub  əytte: «Əyə Şəmğün, xat yaz imde!

Yaz sin, Şəmğün, bismillah dip xat başına, 

İsrəildən  ikənlegen belder aña, 

Sələmnər əyt ul Misırnıñ patşasına,— 

Köçem  zəğif, xəlem avır, belsen imde.

Əyə ğaziz, qabul it, küp maqtav siña, 

Küzeñne sal bu  xatımda yazğanıma, 

Kilde bezgə haman xəsrət, cəfə ğına. 

Borınğıdan  küp mixnətlər çiktek imde.

Təñreneñ dustı İbrahim — minem babam, 

Nəmrüd  yavız totıp anı utqa atqan, 

Böyek təñre anı uttan saqlap qalğan,— 

Utnı anıñ öçen baqça qılğan imde.

Annan soñra əmer qılğan İbrahimğa: 

«Əyə  dustım, buysın,—digən,— min təñreñə, 

Məxəbbəteñ tıyıp uğlıñ  İsməğilgə, 

Minem öçen qorban qıl sin suyıp imde!»

İbrahimğa utnı baqça  qılğanlığın, 

İsməğil öçen quy qorban bulğanlığın, 

Sineñ  yanda unber uğlıñ qalğanlığın 

Nik yazmadıñ bu xatıñda?»—dide imde.

Yosıf xatın alıp qayttı uğlannarı, 

İsrəilgə  tapşırdılar şunduq anı. 

Xupladılar bar da anda yazılğannı: 

«Pəyğəmbərlər  süze bu süz!»—dilər imde.

Soñra Yağqub əytte ul uğlannarına: 

«Tiz barığız  Misırğa ğaziz yanına, 

Ömet bağlıym haman təñrem-söbxənıma, 

İbne-Yəmin  Yosıf belən bergə imde!»   

Uğlannarı tağın Misırğa kildelər, 

Yosıfqa  Yağqub sələmen citkerdelər: 

«Ya, padişah, bezneñ xəl  möşkel,—didelər,-

Bezne yabıp, ul uğlannı çığar imde.

«Yosıfnı tabığız!»—dide ətkəy bezgə,

Ğəyət moxtac bulıp kildek  bügen sezgə,

Atabız xəsrəte ütte bəğrebezgə»,— 

Yosıf xatnı uqıp, xəlne belde  imde.

Yosıf şul çaq təxetennən töşte cirgə, 

Utırdı  söyləşep alar belən bergə, 

Ber yazu tottırdı annan üzlərenə: 

«Uqığız  bu yazunı sez»,—diyep imde.

Bu yazunı qayçan Yosıftan aldılar, 

Nindi  yazu ikənlegen añladılar, 

Sizdermiçə, ber-bersenə qaradılar: 

«Bezneñ bozıq eşebez bu!»  — dilər imde.

Yosıf əytte: «Monı berkem uqıy almıy, 

Nindi  yazu—şəhərdə hiçkem añlamıy. 

Məğnəsenə hiçniçek töşenep bulmıy,— 

Yazılğan  ul yazu sezneñ teldə imde».

Alar əytte: «Bez də berni añlamıybız, 

Uqıp, bez də sezgə añlata almıybız, 

Ber genə də yaxşı süz taba almıybız,— 

Ğəyət  naçar yazılğan bu»,— dilər imde.

Bu yazunı isə alar yazğan ide, 

Yosıfnı  qol diyep alar satqan ide, 

«Öç törle ğəyebe bar»,—diyelgən ide 

Aluçığa  birgən bu yazuda imde.

Yazu Yosıfnıñ qulına kergən ide, 

Yosıf  anı bik nıq saqlap kilgən ide, 

Ber sandıqqa anı salıp quyğan ide,— 

Saqlıy  ide ul yazunı bik nıq imde.

Yosıf əytte: «Ber qol uğlan sez satqansız, 

Qolıbıznıñ  öç ğəyebe bar digənsez, 

Şul şart belən bu yazunı sez yazğansız!» — 

Alar haman: «Bez yazmadıq!»—dilər imde.

Yosıf əytte: «İnde ber ciz tabaq alıyq, 

Ul çıñğırap  nərsə əyter, tıñlap qarıyq, 

Ul ni diyep əytsə, şuña bez inaniq»,— 

Alar  əyter: «Bez də moña riza imde».

Yosıf boyrıq birde, tabaq kiterdelər, 

Qızıl  altın tayaq belən ber bərdelər, 

Qödrət belən telgə kilgənen kürdelər, 

Alar  nilər eşləgənne əytte imde.

Yosıf əytte: «İnde açıq kürdegezme, 

Tabaki'şç əytkənnərem jşetteşzme, 

yöoıfqa aş kəlğəiığız beldegezme?» — 

Çarasızdan alar jkrar itt.ye dmdi.

«Sez Yosıf ul  vaqıtta aldağansız, 

Bergə  səyrənğa  çığarğa çaqırğansız, 

Şunda anı üterergə uylağansız,

Taq Yəhüdə aiı yaqlap qalğan-imde.

Söygəi üğlın sez Yağqubtan  ayırğansız, 

Ayrılu utında bəgren yandırğansız,

Bügen, kilep, minem alda maqtanasız:

«Bez—asılzat, bez — şəriflər!»—disez imde». 

Sezneñ  berər qulığıznı kasterermen,

həmməgezne muynığızdan astırırmın, 

Barçağıznı xökem itep,  ütertermen,— 

Sez Yosıfqa qılğan  eşlər öçen imde!» 

Boyrıq birde: «Bəyləgez,—  dide,—küzləren 

həm asığız əltn  ağaçqa   üzləren!» — 

Qərdəşləre, ağızıp  küzdən yəşləren,

həmməse də Yosıfqa yəlvara  imde. 

Alar əytte: «Qıl sin,  ğaziz, bezne azat, 

Atabız İsrəilgə qıl sin  mərxəmət, 

Şəfqətle bul, küp  çikte ul inde ğazap —

 Suqıraydı   ike küze eglan imde! 

Ul biçara berebezne  juydı iñde, 

İke küze, eglap, kürməs buldı iide...» 

Bu süzlərgə Yosıfnıñ da bəğre köyde, 

həmməseneñ qulların çişterde imde.

Bu süzlərdən Yosıf təməm şaşa yazdı, 

Şunda  ul yözendəge pərdəne açtı, 

Tegelərneñ küzennən bəyləvne çişte,— 

Yosıfnı kürep, bar da yalvardı imde:

«Sin Yosıfqa şul qədərle oxşağansıñ!» 

«Yosıf  bulsañ, nik yat^bulıp qılanasıñ?» 

«Vallahi, sin çınnan Yosıf  tügelme soñ?» 

«həm çınnan da, sin Yosıf bit!»—dilər imde.

Yosıf əytte alanğa: «İnde belegez,

Min çınnan da Yosıf — sezneñ qərdəşegez,

Birde miña padişahlıq Xaq təñrebez,

Min — Yosıf, ə bu — tuğanım!»- dide imde.

Bu süzdən soñ bar da huşsız avıp töşte, 

Tanıp  anı, həmməseneñ ğaqlı şaştı, 

Bu xəbər Misır əhlenə tiz ireşte,— 

Mondıy xəlgə  hərkem ğəcəplənde imde.

Yosıf əytte: «Kütəregez başığıznı, 

Bağışladım  böten bozıq eşegezne, 

Qayğırmağız, ğafu itəm inde sezne,— 

Kiçerəmen  gaibegezne»,—dide imde.

Alar başların kütərep, küreştelər, 

Küzlərennən  yəşlər tügep iñrəştelər, 

Bar da bik qatı qıçqırıp yeglaştılar, 

Monı kürep  fəreştələr yeglıy imde.

 

XV fasıl. Məlik Rəyyənnıñ Yağqub nəbine üz sarayına öndəve

Rəyyən əytte: «Əyə Yosıf, tıñla mine, 

Alıp kil minem sarayğa İsrailne, 

Bezneñ xərəmi də yözen kürsen ide,— 

Anıñ belən ber söyləşep baqsın imde». 

Yosıf əytte: «Rəyyən mine zurlap kilde, 

Zindanınnan çığardı, məmləkət birde, 

Əyə ata, sarayına barıyq»,—dide,— 

Yağqub əytte: «Bu süzləreñ xata imde. 

Ul igleklərne kürmədeñ sin Rəyyənnan, 

Sine Xaliq çığardı üze zindannan, 

Zur dərəcə birə barı təñrem-rəxmən,— 

Añar ğına burıçlı sin fəqət imde». 

Yosıf süzen tıñlap, Yağqub riza buldı, 

Rəyyən anıñ yözendəge nurnı kürde, 

«Niçə yəştə sin?»—dip aña sorav birde, 

Yağqub əytte: «Yöz yegerme yəştə imde».

Ber xərəmi qarçıq şul çaq: «Artıq!» — dide 

(Bu—İagkubnıñ süzenə inanmav ide). 

İagkub səvçe qul kütərep doğa qıldı,— 

İəge kükrəgenəçə töşte imde. 

Monı kürep Rəyyən Yosıftan soradı: 

«Bu qarçıqqa nilektən mondıy xəl buldı?» 

Yosıf əytte: «Pəyğəmbərgə ışanmadı,— 

hiçşiksez ul şuña risvay buldı imde!» 

Məlik Rəyən şunda Yağqubtan ütende: 

«Üze də bu qarçıq bik küp yəştə inde, 

Ul üz dinen taşlap, sezneñ dingə kerde,— 

Ul qarçıqqa qıl sin xəyer-doğa imde. 

Dustı ide babañ İbrahim Allanıñ, 

Atañ İsxaq ta rəsüle ide anıñ, 

Sin üzeñ də ber pəyğəmbəre məvlənıñ — 

Sineñ süzeñ yalğan bulmas hiç tə imde». 

Yağqub səvçe qul kütərep doğa qıldı, 

Qarçıqnıñ iyəge əvvəlgeçə buldı, 

Ul üzeneñ yalğışqanın añlap aldı: 

«Sine İsxaq dip toram min»,— dide imde. 

Yağqub səvçe ul qarçıqnı ğafu qıldı, 

Şul vaqıtta yanına Cəbrəil kilde, 

Ul qarçıqnıñ əcəlennən xəbər birde: 

«Xərəmi bügen üləçək»,— dide imde. 

Yağqub qarçıqqa xəlne añlatıp birde: 

«Əcəleñ oşbu kön bulır sineñ»,—dide,-

Xaliqnıñ fərmənı belən qarçıq ülde,-

Mondıy xəlgə bar da ğəcəplənde imde. 

Qayçan Yağqub bu turıda xəbər aldı, 

Yosıf belən alar ikəv bergə bardı, 

Boyırğaç, qarçıqqa berəv, kəfen sardı,— 

Cirlədelər üz qulları belən imde. 

Yağqub səvçe Misırda qırıq yıl tordı, 

Cəbrəil kilep ber  könne xəbər birde, 

İsrəilgə Xaqnıñ sələmen citkerde,— 

Əmer  şundıy: «Bu Misırdan sin kit imde!»

Qayçan Yağqub Xaqtan mondıy fərmən aldı, 

Yosıfnı  çaqırtıp, aña iğlan qıldı, 

Yosıf, monı işetkəç, xəsrətkə taldı,— 

Bəxilləşep  Yağqub yulğa çıktı imde.

Yağqub səvçe Yosıfına kiñəş birde: 

«Əyə  Yosıf, kiñəşemne tot sin,—dide,— 

Nihəyət, üzeñ də monnan kit sin,—dide.— 

Mö'minnərneñ  urnı Misır tügel imde».

Yağqub nəbi Kənğənenə səfər qıldı, 

Ğaziz  Yosıf yeglıy-yeglıy şunda qaldı, 

Vəzirlərgə həm türələrgə  iğlan qıldı: 

«Yağqub səvçe kavmen cıyıp kitte imde!»

Yağqub atası cirenə kilen kerde,

Bik küp tügel, beraz vaqıt  şunda tordı,

Fəreştələrenə Xaliq  əmer qıldı,—

Fəreştələr  kilep, ber gür qazıy imde.

Yağqub səvçe, monı kürep, xəlne belde,

Uğlannarın vasiyətkə dəşep  aldı,

Böten  kavmen şulay uq yanına cıydı,—

Jəfəların  kiçerüne sorıy imde.

Yağqub səlam birep, sorap, xəlne belde,

Fəreştələr  şunda aña bolay dide:

«Məvləbıznıñ ber dustına əcəl  kilde,— 

Şunıñ öçen gür qazıybız»,—dilər imde.

Fəreştələr gürne qazıp  beterdelər,

İsle  maylar sibep, yefək tüşədelər,

Gürneñ  eçen matur itep bizədelər,—

Yağqub  ul gürgə kerergə teli imde.

Fəreştələr əytte: «Əgər kerim disəñ,

Sin  çınnan da bu urınnı əgər söysəñ,

Anda rəxətkə talırğa küñel  birsəñ,

Ya İsrail, bu şirbətne eç  sin imde!»

Yağqub səvçi, qulın suzıp, aldı anı,

Bismillasın  əytep, eçte ber qəsəne,

İzge  tənnən ayırıldı ğaziz canı,—

Qoşqa  oxşap, ocmaxqa ul oçtı imde.

Şul uq səğət fəreştələr anı yudı,

Ocmaxtan  büz kiterde həm kəfen sardı,

Annan  kavmenə bu xaqta məğlüm buldı,

Ğailəse kilep, zari yeglıy  imde.

Uğlannarı cenazasına  cıyıldı, 

Fəreştələr də şunda namaz uqıdı, 

Ul  urında dürtençe gür pəyda buldı,— 

Xəlil, Sara,  İsxaq, İagkub şunda imde.

Ul Yağqubnıñ Kənğəndəge uğlannarı 

Yosıfqa  xəbər ittelər ni bulğannı, 

Yosıf, monı belgəç, bik qatı yegladı, 

Zari-zari  qılıp, yəşlər tükte imde.

 

XVII fasıl. Yosıfnıñ Misırdan kitüe

Ber kön Yosıf yanına Cəbrəil kilde, 

Aña  Xaliqnıñ sələmen ireşterde: 

«Qaldı sineñ altmış yıl ğömereñ,—dide,-

Şuña  layıq əzerlekne kür sin imde.

Oşbu Misır xalqın öndə xaq yulğa sin, 

Bozıq dindən  dünder, öndə islamğa sin, 

Xəqiqəttə, pəyğəmbər bit alarğa sin,— 

Kyaferlərne  mö'minlekkə öndə imde».

Yosıf Misır xalqın öndərgə kereşte, 

Alar köçləv dip  sanadı mondıy eşne, 

Rəyyən da xiyənət qılıp, qarşı töşte,— 

«İslamğa  öndi ul bezne!» —dilər imde.

Məlik Rəyyən ul Yosıfqa kiñəş birde: 

«Misır əhle sine  ğəyət söyə ide, 

Ləkin alar islamğa hiç kerməs,—dide.— 

Quy,  alarnı öndəmə ul dingə imde!»

Yosıf əytte: «Añla mine, əyə  Rəyyən, 

Monı miña əmer qıldı təñrem-rəxmən, 

Xaliqnıñ şul əmren sezgə  qılam bəyən, 

Anıñ əmren ütərgə min tiyeş imli.

Monnan soñ min bütənçə eş qıla almıym, 

Bu  Misırda inde artıq qala almıym, 

Min kyaferlər belən kürşe bula  almıym,— 

Kyaferlərdən ayrım toru kirək imde!»

Yosıf nəbi mö'minnərne bergə cıydı, 

Nəhre-yıl-ğoyun  dip ber cirgə isem birde, 

Taşlap kitep Misırnı, şul cirgə kilde,-

Şunda  ul ber şəhər bina qıldı imde.

Ğaziz Yosıf taptı anda bik küp dəvlət, 

Ul  şəhərdə bik mul buldı rizıq-niğmət, 

Anda urın alalmadı köfer-bidğət 

Ul  şəhərneñ isemen Əmin dilər imde.

Rəyyən, monı işetkəç, bik ğəcəplənde, 

Ul şəhərne  kürergə ul bik teləde. 

«Röxsət birsəñ, kerep qarar idem»,—  dide. 

Yosıf əytte: «Monda kyafer kerməs imde!»

Rəyyən, bu süzne işetkəç, mö'min buldı, 

Ləkin  təñre aña bütən yazmış birde. 

Şəhərgə kilep kergənçe Rəyyən ülde,— 

Qayberəvlər  bütənçə söylilər imde.

Berse əytə: «Rəyyən ozaq  ğömer sörde, 

Mö'minlekne taşlap, qabat kyafer buldı, 

Ul  arada Musa anı kilep kürde, 

Ə Rəyyən firgaven ide dilər  imde».

Berse əytə: «Anıñ uğlı Mösğəb qaldı, 

İke  yöz yıl Misırda ul xökem qıldı, 

Ə anıñ uğlı firgaven ləğin buldı,—

Anı  Mösğəb uğlı Vəlid dilər imde».

 

XVIII fasıl. Yosıfnıñ vafatı

Yosıf nəbi ul şəhərdə ozaq tordı, 

Xaliq  aña ber kön əcəl iğlan qıldı, 

Uğlannarın cıyıp, Yosıf üget  birde: 

«İmanığıznı saqlağız!»—dide imde.

Ul arada Zöləyxəsı vafat buldı, 

Bu  xəsrəttən küñelenə sağış tuldı, 

Annan soñra öylənməde, yalğız  tordı, 

Uğlannarın tərbiyələp kenə imde.

Annan soñra Yosıfqa da nəvbət kilde, 

Balalardan, tuğannardan ayırıldı, 

Xaliq belən qavışırğa səfər qıldı, 

Xaliq  aña mərxəmətlek qıldı imde.

Balaları, tuğannarı ah ordılar, 

Bar  yarağın kürep namaz uqıdılar, 

Annan soñra tabutın əzer qıldılar,— 

Ber  xuş cirgə cirlədelər iltep imde.

Annan soñra ul tarafta igen  uñdı, 

Bar ədəm həm canvarlarğa rəxət buldı,— 

Ləkin  şul çaq Misırğa zur qıtlıq kilde,— 

Böten xalqı avır xəldə qaldı  imde.

Mösəlimgə Rəyyən ilçesen cibərde, 

«Yosıfnıñ  tabutın miña birsen»,—dide. 

Mösəlimgə monı ütəv avır ide: 

«Min  atamnı birə almıym!»—dide imde.

Mösəlimgə bu xəbər bik avır buldı, 

Şunda  uq ul ğəskərləren əzer qıldı, 

Rəyyən belən suğışırğa qarar birde,— 

Tik  suğışmıy, bütən çara kürde imde.

Annarı ike arada solıx buldı, 

Tuğannarı  Mösəlimgə kiñəş birde: 

«Məlik Rəyyən ataña küp iglek qıldı,— 

Suğışma,  bir teləgənen!»—dilər imde.

Yosıf nəbineñ tabutın Rəyyən aldı, 

Misırdağı ber urınğa  dəfen qıldı, 

Ul tarafta irkençelek, mullıq buldı,— 

Bu  tarafqa qıtlıq, tarlıq kilde imde.

Mösəlimgə Rəyyən da igelek qıldı, 

Tabutnı  ul su eçenə urnaştırdı, 

Şunnan soñ Misırda bik zur mullıq  buldı,-

hər ike yaqta oçsızlıq buldı imde.

Yosıf tabutı qırıq yıl suda tordı, 

Şul  vaqıt Misırğa Kəlimulla kilde, 

Böyek təñre şunda aña əmer  qıldı: 

«Yosıfımnı su eçennən çığar imde!»

Musa nəbi ul tabutnı ezləp  yörde, 

Tabalmadı, ber xatınğa turı kilde, 

Yosıfnıñ  tabutın ul kürsətep birde,— 

Ul xatınnı Bəllü  Mərcan dilər imde.

Qayçan Musa Yosıfnıñ tabutın kürde, 

Anı sudan çığarırğa  əmer birde, 

Şul çaq Musağa Xaliqtan  röxsət kilde,-

Tabutnı ul monnan alıp kitte imde.

Musa tabutnı Kənğəngə alıp kilde, 

Atasınıñ kabere qaydalığın  belde, 

Yosıf  tabutın da şul cirgə kümderde. 

Bügen də kaberenə xalıq yöri imde.

Xaqqa şöker, bu kitabım təməm buldı, 

Təñrem  miña küp igelek bülək qıldı, 

Añlasağız, min — təñremneñ zəğif qolı 

Köygə  salıp, törle xikmət yazdım imde.

Xətimə (Yomğaq)

Yosıf səvçe qıyssasın min söyləp birdem, 

Ğərəpçə, farsıdağıça bəyən ittem, 

Uqu-tıñlav öçen bulsın  ansat, didem,— 

Uqığannar xəyer-doğa qılsın imde.

Bu qıyssanı uqır ğaqlı bulğan keşe,  

Tıñlavçınıñ küñle  erer, ağar yəşe,  

Yuqqa çığar gönahlarınıñ  həmməse,— 

Rəxmən  aña rəxim-şəfqət qılır imde.

Ğalim keşe bu nəzımnı söyləp birsə, 

Ğaqıllılar qolaq  salıp tıñlap torsa,

Şul ikəv min gönahlığa doğa  qılsa,

Bu doğanı gəñre qabul qılır  imde.

Uqığannar, tıñlağannar doğa qılır, 

Bu zəğif qol doğa teli, 

Xaliq beler,— Doğa belən gönahlılar yarlıqanır, 

Yarlıqavğa  ul layıqlı bulır imde.

Gəvhər—taş ul, ləkin hər  taş gəvhər bulmas, 

Tikmə keşe gəvhər kadren añlıy almas,

Bu  nəzımnıñ qəderen hiç axmaq belməs,—

 Ğaqıllılar tıñlar, añlar,  beler imde.

Ah, ayanıç, hərkem nəzım tözəlmədı,

Fikre  köçsez keşelər yaza almadı,

Min zəğifneñ oşbu  nəzmı bozılmadı,— 

Yazıldı dürt yullıq ülçəv belən imde.

İsme Ğali monı yazğan zəğif qolnıñ, 

Yegerme  dürt icek belən tözde yulın, 

Yarlıqa, ya Rəxmən, min gönahlı qolıñ, 

Rəxməteñnən  öleş ömet itəm imde.

Ömet bağlıym min gönahlı Sin təñregə, 

Şəfqətle  həm mərxəmətle Sin vəligə, 

Qıl mərxəmət-şəfqət  miña—Qol Ğəligə, 

Qayğılı bu küñlemne sin şat qıl imde.

Xödəvəndə, bar xəcətem siña məğlüm,

Min  zarlınıñ mönəcəte siña məğlüm, 

Min qolıñnı rəxməteñnən  qılma məxrüm,— 

Soñ sulışta iman bülək qıl Sin imde.

Məvləm birgən uñış, yərdəm arqasında, 

İzge,  böyek rəcəp ayı utızında, 

Tarix yılınıñ altı yöz də  tuğızında 

Bu  zəğif qol bu kitapnı tözde imde.

Yərdəm, uñış, fəhem, qüət Xaqtan aldım,  

İlham  bülək itkənenə şöker qıldım,  

Bu vaqıtta kitabımnı  təmamladım,  

Sezgə, bezgə ul faydalı bulsın imde.

Təməm

 

--------

 

İSKƏRMƏLƏR HƏM AÑLATMALAR

 

Məvlə – xuca, iyə, təñre.

Əxməd,  Mostafa – Möxəmmədiyeñ epitetlarınnan.

İke  cəyə ara qalğan... – İmeşter, Möxəmməd pəyğəmbər kükkə menep alla belən söyləşkəndə, alarnıñ arası ike cəyə qədər genə  bulğan.

Tabiğinnər – Möxəmməd  zamanında anıñ belən bergə bulğan, anıñ eşen dəvam itterüçelər.

Kyan – çığanaq,  çişmə.

Sabit uğlı Noğman – İslam dinendəge yünəleşlərneñ   bersen, sönnilər yünəleşen oyıştıruçı imam Əbü Xənifə.

Kön – qoyaş.

İsrail – Yağqubnıñ  quşamatı.

Garibne – monda: bəxetsez, integüçe.

Sitdiq – tuğrılıqlı (Yosıfnıñ ber epitetı).

Taq qalu – yalğız qalu.

Oranlı – suğışçan, ğəyrətle (suğışlarda  oran salıp yav başlavğa işərə).

Dünü – niyəttən baş tartu (tünü).

Xəlil – yaqın həm çın dus. İbrahim  pəyğəmbərgə qarata əytelə.

Zahid – dönyavi eşlərdən vaz kiçep,  yalğızlıqta yəşəvçe.

Vasfın – sıyfat. 

Xaliq – yaratuçı, bar  qıluçı, alla.

Anar(nar) – granat  cimeşe.

Möxbir – xəbərçe,  xəbər taşuçı (Cəbrəil fəreştəneñ ber sıyfatı).

həmişə – haman,  hərqəyçən.

Minnət – biredə yaxşılıq  belən.

Ğibri tele – borınğı  yəhüd tele.

Xəbəşi – etyop.

Ğörbət – çit cirlərdə  qañğırıp yörü.

Kodes – İerüsəlim.

Zönnar – Məcüsilərneñ  həm xristiyannarnıñ tar bilbavı.

Kərəmətle – xörmətle,  zatlı.

Yunıs – balıq qarınına  eləkkən pəyğəmbər.

Ğənbər – xuş isle may,  ambra.

Körsi – utırğıç,  urındıq.

Binte-Tabiun – Tabiun  qızı.

Qaravış – qol  xatın-qız, kənizək.

Səüməğə – ğibədətxənə, mönəster.

Məlikzədə – patşa qızı, patşa balası.

Məğrib – Afrikanıñ  tönyaq-könbatış öleşe.

Xaç – təre 

Xıta – qıtay, çin.

Rumi – yunan,  bizantiyəle.

Xatun – xanım,  xücəbikə.

Qənzəfər – qayber  quləzmalarda Qitfir şulay dip atala.

Ğinəyət – yaxşılıq  eşləv.

Kərəmət – moğciza.

Sənəm – pot, tabınu  objekte.

Ğud, ğəmbər, mişek – xuş isle matdələr.

Dəlil – citəkləvçe.

Yalav – kiyemneñ bəyləp  quya torğan bavları.

Mörəvvətle – biredə: keşelekle.

Cete – ütken.

Qafur – qamfara: ap-aq  məğnəsendə.

Vayran – vatıq, bozıq,  xərəbə xəlenə kilgən.

İbyayı İsxaq – İsxaq ulı (Yağqub). 

Xəlğət – maqtavlı,  dərəcəle xalat. 

Xaslar xası – dərəcələrneñ də dərəcəse.

Fərsəñg – yıraqlıq ülçəve: cide-sigez çaqrım çaması.

Daruğalıq – dəvləttə  igençelek həm annan kilə torğan kerem eşləre belən idərə itü.

Tazi – av ete, burzay.  Monda: yögerek, Tazi at.

Qaba – tupas cep  tuqımadan tegelgən ös kiyeme (küçmə ğərəplər kiyemenə  işərə).

Poçıq – avırlıq ülçəve,  ike pot çaması.

Şəriflər – monda: pəyğəmbər nəselennən buluçılar.

Millət – monda: qaysı  din vəkile bulu məğnəsendə.

«Xəsrətemə qavıştım» – «xəsrətemə səbəp bulğan, teləgən həm  yaratqan keşemə» məğnəsendə.

Garib – çit cirlərdə  integep yörüçe.

Daya – tərbiyəçe.

Nan – ikmək.

Quşlıq vaktı – irtə  belən töşlek arası.

İxsan – igelek,  yaxşılıq.

Qör'ənnən alınğan  ğibərə: süz İbne-Yəmin turında bara.

Saba cile (sabax) – irtənge cil, tañ cile.

Xərəmi – xərəmdəge  (garemdağı) xatın-qız.

Xəlil – İbrahim pəyğəmbər. Sara—anıñ xatını, Yəpqübnıñ əbise.

Nəhr-yıl-ğoyun – yılğalar  çığanağı, çişməse.

Bidğəğ – bozıq, yat  din.

Əmin – iminlek,  tınıçlıq.

Firgaven – faraon; Şəreq ğöref-ğədətləre buyınça firğəven – kirelek, dinsezlek simbolı.

Kərimulla – alla belən  söyləşkən, Musa pəyğəmbər epitete.

Bəllü – biredə: küp  belüçe, məşhür.

İske yazma traditsiyədə ber bəyet (ike yullıq) ber şiğri yul dip isəpləngən.

Vəli – xuca, xəkim. 

Töp nösxəsendə bu ğibərə «Nəfəgənə və iyyəkem» rəveşendə ğərəpçə birelgən.